Έλεγχος βατότητας σαλπίγγων (HSG / HyCoSy)

Οι σάλπιγγες είναι ο τόπος όπου συναντώνται το ωάριο και το σπερματοζωάριο. Αν είναι φραγμένες ή κατεστραμμένες, η φυσική σύλληψη γίνεται δύσκολη ή αδύνατη. Γι’ αυτό ο έλεγχος βατότητας των σαλπίγγων αποτελεί βασικό μέρος της διερεύνησης της υπογονιμότητας.

Δύο εξετάσεις χρησιμοποιούνται κυρίως: η υστεροσαλπιγγογραφία (HSG) με ακτινοσκόπηση και σκιαγραφικό, και η υπερηχογραφική μέθοδος HyCoSy/HyFoSy. Και οι δύο ελέγχουν αν οι σάλπιγγες είναι ανοιχτές — και έχουν κάποιες ενδιαφέρουσες, λιγότερο γνωστές ιδιότητες.

Τι είναι η υστεροσαλπιγγογραφία (HSG);

Στην HSG, ένα σκιαγραφικό υγρό εγχέεται μέσω του τραχήλου στη μήτρα και τις σάλπιγγες, ενώ λαμβάνονται ακτινοσκοπικές εικόνες. Αν το υγρό διαπερνά τις σάλπιγγες και χύνεται στην περιτοναϊκή κοιλότητα, οι σάλπιγγες είναι βατές.

Η εξέταση γίνεται στην πρώτη μισή του κύκλου, μετά το τέλος της περιόδου. Μπορεί να προκαλέσει κράμπες, γι’ αυτό συχνά συνιστάται ένα απλό παυσίπονο πριν από αυτήν.

Τι είναι το HyCoSy / HyFoSy;

Το HyCoSy (hysterosalpingo-contrast-sonography) και η νεότερη εκδοχή του, HyFoSy (με αφρό), ελέγχουν τη βατότητα των σαλπίγγων με διακολπικό υπερηχογράφημα αντί για ακτίνες Χ. Ένα ειδικό υπερηχογραφικό μέσο εγχέεται στη μήτρα και παρακολουθείται η ροή του μέσα στις σάλπιγγες.

Το βασικό πλεονέκτημα είναι ότι αποφεύγεται η ακτινοβολία και το ιωδιούχο σκιαγραφικό, ενώ ταυτόχρονα αξιολογείται και η κοιλότητα της μήτρας και οι ωοθήκες. Πολλές γυναίκες το βρίσκουν λιγότερο ενοχλητικό από την HSG.

Ποια μέθοδος είναι πιο ακριβής;

Για τον έλεγχο της βατότητας των σαλπίγγων, η HSG και το HyCoSy/HyFoSy θεωρούνται συγκρίσιμα σε ακρίβεια. Η κατευθυντήρια οδηγία της ESHRE για την ανεξήγητη υπογονιμότητα αναφέρει ότι οι δύο μέθοδοι είναι εφάμιλλες σε σχέση με τη λαπαροσκόπηση με χρωμοϋδροσωλήνωση, που παραμένει η μέθοδος αναφοράς αλλά είναι επεμβατική.

Καμία από τις δύο δεν είναι τέλεια: ένας παροδικός σπασμός στην είσοδο της σάλπιγγας μπορεί να δώσει την ψευδή εντύπωση απόφραξης. Γι’ αυτό ένα μη φυσιολογικό αποτέλεσμα ερμηνεύεται πάντα στο σύνολο της κλινικής εικόνας.

Ισχύει ότι η εξέταση μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες εγκυμοσύνης;

Ναι, και αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα. Η «έκπλυση» των σαλπίγγων κατά την HSG φαίνεται να έχει μια ήπια, προσωρινή ευνοϊκή επίδραση στη γονιμότητα, ιδίως όταν χρησιμοποιείται λιπαρό (ελαιώδες) σκιαγραφικό.

Στη μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη H2Oil, οι γυναίκες που έκαναν HSG με ελαιώδες σκιαγραφικό είχαν σημαντικά υψηλότερο ποσοστό εγκυμοσύνης μέσα σε έξι μήνες σε σύγκριση με το υδατικό σκιαγραφικό (περίπου 40% έναντι 29%). Το όφελος αφορά κυρίως ζευγάρια με ανεξήγητη υπογονιμότητα.

Είναι επικίνδυνη ή επώδυνη η εξέταση;

Και οι δύο εξετάσεις είναι γενικά ασφαλείς και γίνονται σε λίγα λεπτά, χωρίς αναισθησία. Η πιο συχνή ενόχληση είναι κράμπες τύπου περιόδου κατά την έγχυση του υγρού, που συνήθως υποχωρούν γρήγορα. Μπορεί να υπάρξει ήπια κηλίδωση για μία ή δύο ημέρες.

Σοβαρές επιπλοκές, όπως λοίμωξη, είναι σπάνιες. Σε γυναίκες με ιστορικό πυελικής φλεγμονής μπορεί να χορηγηθεί προληπτικά αντιβίωση. Η εξέταση αποφεύγεται αν υπάρχει ενεργός λοίμωξη ή πιθανότητα εγκυμοσύνης.

Πότε χρειάζεται η εξέταση και πότε όχι;

Ο έλεγχος βατότητας των σαλπίγγων είναι σημαντικός όταν σχεδιάζεται φυσική σύλληψη ή σπερματέγχυση, αφού αυτές οι επιλογές προϋποθέτουν τουλάχιστον μία ανοιχτή σάλπιγγα.

Όταν όμως αποφασιστεί εξ αρχής εξωσωματική — για παράδειγμα λόγω σοβαρού ανδρικού παράγοντα ή προχωρημένης ηλικίας — η βατότητα των σαλπίγγων παύει να είναι απαραίτητη προϋπόθεση, καθώς η εξωσωματική παρακάμπτει τις σάλπιγγες. Η απόφαση εξατομικεύεται.

Σύνοψη

Ο έλεγχος βατότητας των σαλπίγγων γίνεται είτε με υστεροσαλπιγγογραφία (HSG, με ακτίνες Χ και σκιαγραφικό) είτε με το υπερηχογραφικό HyCoSy/HyFoSy· οι δύο μέθοδοι είναι συγκρίσιμες σε ακρίβεια. Πέρα από τη διάγνωση, η έκπλυση των σαλπίγγων — ιδίως με ελαιώδες σκιαγραφικό, όπως έδειξε η μελέτη H2Oil — μπορεί να αυξήσει προσωρινά τις πιθανότητες εγκυμοσύνης σε ανεξήγητη υπογονιμότητα. Η εξέταση είναι απαραίτητη όταν σχεδιάζεται φυσική σύλληψη ή σπερματέγχυση, αλλά όχι όταν προχωρά κανείς κατευθείαν σε εξωσωματική.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 16 · ΥΠΟΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ & ΔΙΆΓΝΩΣΗ