Ανοσολογικές θεραπείες στην υπογονιμότητα: τι λέει η τεκμηρίωση

Όταν οι αποτυχίες εμφύτευσης ή οι αποβολές επαναλαμβάνονται χωρίς προφανή αιτία, είναι φυσικό να αναζητά κανείς μια εξήγηση — και συχνά προτείνεται η ιδέα ότι «φταίει το ανοσοποιητικό». Γύρω από αυτή την ιδέα έχει αναπτυχθεί ένα πλήθος εξετάσεων και θεραπειών: μετρήσεις «NK κυττάρων», εγχύσεις intralipids, ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη, κορτικοστεροειδή και άλλα.

Το ερώτημα που πρέπει να θέσει κάθε ζευγάρι είναι αν αυτές οι θεραπείες πράγματι αυξάνουν τις πιθανότητες να αποκτήσει παιδί. Η απάντηση της τεκμηριωμένης ιατρικής είναι, δυστυχώς, σαφώς αρνητική για τη συντριπτική πλειονότητά τους.

Από πού προέρχεται η ιδέα της «ανοσολογικής» αιτίας;

Η εγκυμοσύνη είναι, από ανοσολογική άποψη, ένα εντυπωσιακό φαινόμενο: το σώμα της μητέρας ανέχεται ένα έμβρυο που φέρει και πατρικά γονίδια. Είναι λοιπόν εύλογο να υποθέσει κανείς ότι μια «δυσλειτουργία» αυτής της ανοχής θα μπορούσε να προκαλεί αποτυχίες.

Η υπόθεση είναι ελκυστική, αλλά η μετάβαση από τη θεωρία στην αποτελεσματική θεραπεία δεν έχει επιτευχθεί. Οι περισσότερες «ανοσολογικές» εξετάσεις που προσφέρονται δεν έχουν αποδειχθεί ότι εντοπίζουν πραγματικά τις γυναίκες που θα ωφεληθούν.

Έχει νόημα ο έλεγχος των «NK κυττάρων»;

Ο έλεγχος των φυσικών φονικών κυττάρων (NK cells) στο αίμα ή στο ενδομήτριο προσφέρεται συχνά ως εξήγηση των αποτυχιών. Ωστόσο, τα NK κύτταρα του αίματος είναι διαφορετικά από εκείνα της μήτρας, και τα κύτταρα της μήτρας έχουν φυσιολογικό, ακόμη και ευεργετικό ρόλο στην εγκαθίδρυση της κύησης.

Δεν υπάρχουν αξιόπιστα, τυποποιημένα φυσιολογικά όρια για αυτές τις μετρήσεις, ούτε απόδειξη ότι μια «υψηλή» τιμή προβλέπει την έκβαση. Γι’ αυτό ο έλεγχος των NK κυττάρων δεν συνιστάται στην κλινική πράξη.

Βοηθούν τα intralipids και η ανοσοσφαιρίνη (IVIG);

Τα intralipids (ένα γαλάκτωμα λιπιδίων που χορηγείται ενδοφλεβίως) και η ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη (IVIG) προσφέρονται με το σκεπτικό ότι «ρυθμίζουν» το ανοσοποιητικό. Οι συστάσεις της ESHRE δεν τα συνιστούν, καθώς δεν υπάρχουν αξιόπιστα δεδομένα ότι αυξάνουν το ποσοστό γέννησης.

Η IVIG μάλιστα είναι ένα προϊόν αίματος με πιθανές παρενέργειες και υψηλό κόστος. Η χορήγηση θεραπειών χωρίς αποδεδειγμένο όφελος επιβαρύνει το ζευγάρι οικονομικά και σωματικά, χωρίς αντίστοιχο κέρδος.

Και τα κορτικοστεροειδή ή οι αναστολείς του TNF;

Τα κορτικοστεροειδή (κορτιζόνη) και οι αναστολείς του παράγοντα νέκρωσης όγκων (TNF-inhibitors), φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό, χρησιμοποιούνται ενίοτε εκτός ένδειξης στην υπογονιμότητα. Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι βελτιώνουν τα ποσοστά γέννησης σε γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποτυχίες ή αποβολές.

Αντίθετα, αυτά τα φάρμακα δεν είναι αθώα: σχετίζονται με παρενέργειες για τη μητέρα και, ορισμένα από αυτά, με πιθανούς κινδύνους στην κύηση. Το σκεπτικό «δεν βλάπτει να δοκιμάσουμε» δεν ισχύει εδώ.

Και η «ανοσοθεραπεία με λεμφοκύτταρα»;

Η ανοσοθεραπεία με λεμφοκύτταρα (η έγχυση λευκών αιμοσφαιρίων του συντρόφου ή δότη στη γυναίκα) είναι μια παλαιότερη προσέγγιση που δεν συνιστάται. Δεν έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τις γεννήσεις, ενώ ενέχει κινδύνους μετάδοσης λοιμώξεων και ανοσολογικών αντιδράσεων.

Σε ορισμένες χώρες η μέθοδος αυτή έχει απαγορευτεί ή αποθαρρυνθεί ρητά από τις ρυθμιστικές αρχές, ακριβώς λόγω απουσίας οφέλους και παρουσίας κινδύνων.

Ποια είναι η σωστή στάση απέναντι στις ανοσολογικές θεραπείες;

Η σωστή στάση δεν είναι η απόρριψη κάθε ελπίδας, αλλά η ειλικρίνεια: για τη συντριπτική πλειονότητα των «ανοσολογικών» εξετάσεων και θεραπειών δεν υπάρχει απόδειξη οφέλους, ενώ υπάρχουν κόστος και πιθανοί κίνδυνοι. Αυτές οι παρεμβάσεις θα πρέπει να προσφέρονται μόνο στο πλαίσιο καλά σχεδιασμένων κλινικών μελετών.

Για τα ζευγάρια με επαναλαμβανόμενες αποτυχίες, ο πιο ουσιαστικός δρόμος είναι ο στοχευμένος έλεγχος για τεκμηριωμένες αιτίες (όπως το αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο, ανατομικά ή ορμονικά αίτια) και μια εξατομικευμένη, ρεαλιστική συζήτηση για την πρόγνωση.

Σύνοψη

Η ιδέα ότι «φταίει το ανοσοποιητικό» έχει γεννήσει πλήθος εξετάσεων και θεραπειών — έλεγχο NK κυττάρων, intralipids, IVIG, κορτικοστεροειδή, αναστολείς TNF, ανοσοθεραπεία με λεμφοκύτταρα. Για τη συντριπτική πλειονότητά τους δεν υπάρχει απόδειξη ότι αυξάνουν τις γεννήσεις, ενώ συνοδεύονται από κόστος και πιθανούς κινδύνους· η ESHRE δεν τις συνιστά εκτός μελετών. Η μία τεκμηριωμένη ανοσολογική αιτία που όντως αντιμετωπίζεται είναι το αντιφωσφολιπιδικό σύνδρομο. Η καλύτερη προστασία του ζευγαριού είναι η ειλικρινής, τεκμηριωμένη ενημέρωση.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 27 · ΔΙΑΤΉΡΗΣΗ ΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑΣ