Θυρεοειδής, προλακτίνη & γονιμότητα

Ο θυρεοειδής και η προλακτίνη είναι δύο ορμονικοί «παίκτες» που επηρεάζουν συχνά και αθόρυβα τη γονιμότητα. Διαταραχές τους μπορεί να διαταράξουν την ωοθυλακιορρηξία ή να επηρεάσουν την πορεία μιας εγκυμοσύνης — και, ευτυχώς, συχνά αντιμετωπίζονται απλά.

Ταυτόχρονα, γύρω από αυτές τις εξετάσεις υπάρχει και υπερβολή: όχι κάθε οριακή τιμή χρειάζεται θεραπεία. Η σωστή ερμηνεία, με βάση τα δεδομένα, είναι το ζητούμενο.

Πώς επηρεάζει ο θυρεοειδής τη γονιμότητα;

Ο θυρεοειδής ρυθμίζει τον μεταβολισμό και συνεργάζεται στενά με το αναπαραγωγικό σύστημα. Ο εμφανής (κλινικός) υποθυρεοειδισμός μπορεί να διαταράξει την ωοθυλακιορρηξία, να προκαλέσει ακανόνιστη περίοδο και να αυξήσει τον κίνδυνο αποβολής· γι’ αυτό πρέπει πάντα να διορθώνεται πριν από την προσπάθεια τεκνοποίησης.

Ο έλεγχος γίνεται κυρίως με τη μέτρηση της TSH (θυρεοτρόπου ορμόνης). Σε γυναίκες με συμπτώματα θυρεοειδικής νόσου ή διαταραχές της περιόδου, ο έλεγχος του θυρεοειδούς είναι μέρος της βασικής αξιολόγησης.

Τι είναι ο υποκλινικός υποθυρεοειδισμός και χρειάζεται θεραπεία;

Υποκλινικός υποθυρεοειδισμός ονομάζεται η κατάσταση όπου η TSH είναι ελαφρώς αυξημένη ενώ οι ορμόνες του θυρεοειδούς παραμένουν φυσιολογικές. Εδώ τα δεδομένα είναι πιο λεπτά: για ήπια αύξηση της TSH (περίπου 2,5–4,0 mU/L), οι τυχαιοποιημένες μελέτες δεν έχουν δείξει ξεκάθαρο όφελος της λεβοθυροξίνης στα ποσοστά γέννησης.

Το ενδεχόμενο όφελος μοιάζει πιθανότερο όταν η TSH είναι σαφώς αυξημένη (πάνω από 4,0 mU/L). Η απόφαση για θεραπεία εξατομικεύεται, λαμβάνοντας υπόψη την ακριβή τιμή, τα αντισώματα και το ιστορικό — όχι μηχανικά κάθε οριακή μέτρηση.

Παίζουν ρόλο τα αντισώματα θυρεοειδούς;

Τα αντισώματα κατά της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης (anti-TPO) δείχνουν αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα και σχετίζονται με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο αποβολής. Παλαιότερα, πολλοί γιατροί χορηγούσαν λεβοθυροξίνη σε αυτές τις γυναίκες, ακόμη κι όταν ο θυρεοειδής λειτουργούσε φυσιολογικά.

Δύο μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες, η TABLET και η T4LIFE, έδειξαν ότι η λεβοθυροξίνη σε ευθυρεοειδικές γυναίκες με θετικά anti-TPO δεν αυξάνει τις γεννήσεις ούτε μειώνει τις αποβολές. Έτσι, η προληπτική χορήγηση σε αυτές τις περιπτώσεις δεν συνιστάται πλέον ως ρουτίνα.

Τι είναι η αυξημένη προλακτίνη (υπερπρολακτιναιμία);

Η προλακτίνη είναι η ορμόνη που σχετίζεται με τη γαλουχία. Όταν είναι υπερβολικά αυξημένη εκτός εγκυμοσύνης, μπορεί να καταστείλει την ωοθυλακιορρηξία και να προκαλέσει ακανόνιστη ή απούσα περίοδο και, ενίοτε, εκροή γάλακτος από τους μαστούς.

Τα αίτια περιλαμβάνουν καλοήθεις όγκους της υπόφυσης (προλακτινώματα), ορισμένα φάρμακα, τον υποθυρεοειδισμό και το στρες. Γι’ αυτό μια αυξημένη τιμή επιβεβαιώνεται με επανάληψη και διερευνάται πριν αποδοθεί σε συγκεκριμένη αιτία.

Πώς αντιμετωπίζεται η αυξημένη προλακτίνη;

Όταν η υπερπρολακτιναιμία προκαλεί διαταραχή της ωοθυλακιορρηξίας και υπογονιμότητα, αντιμετωπίζεται πολύ αποτελεσματικά με φάρμακα που ονομάζονται αγωνιστές της ντοπαμίνης (συχνότερα η καβεργολίνη). Αυτά μειώνουν την προλακτίνη και αποκαθιστούν την ωοθυλακιορρηξία στη μεγάλη πλειονότητα των γυναικών.

Δεν χρειάζεται πάντα θεραπεία: μια ήπια, ασυμπτωματική αύξηση χωρίς επίπτωση στην περίοδο μπορεί απλώς να παρακολουθείται. Ο στόχος είναι να αντιμετωπίζεται το πρόβλημα όταν πράγματι εμποδίζει τη γονιμότητα — όχι κάθε αριθμός.

Ποιο είναι το πρακτικό συμπέρασμα για τα ζευγάρια;

Ο έλεγχος του θυρεοειδούς και της προλακτίνης έχει θέση κυρίως όταν υπάρχουν συμπτώματα ή διαταραχή της περιόδου, και αποτελεί απλό, οικονομικό μέρος της αξιολόγησης. Ο εμφανής υποθυρεοειδισμός και η συμπτωματική υπερπρολακτιναιμία πρέπει να διορθώνονται.

Ταυτόχρονα, δεν χρειάζεται να θεραπεύεται κάθε οριακή τιμή. Οι ήπιες αποκλίσεις — υποκλινικός υποθυρεοειδισμός με χαμηλή TSH, θετικά αντισώματα σε φυσιολογικό θυρεοειδή — αξιολογούνται με βάση τα δεδομένα και όχι με αυτόματη συνταγογράφηση.

Σύνοψη

Ο θυρεοειδής και η προλακτίνη επηρεάζουν την ωοθυλακιορρηξία και την εγκυμοσύνη. Ο εμφανής υποθυρεοειδισμός και η συμπτωματική υπερπρολακτιναιμία (με αγωνιστές ντοπαμίνης, όπως η καβεργολίνη) πρέπει να αντιμετωπίζονται. Όμως οι ήπιες αποκλίσεις χρειάζονται μέτρο: για υποκλινικό υποθυρεοειδισμό με χαμηλή TSH, οι τυχαιοποιημένες μελέτες δεν δείχνουν σαφές όφελος της λεβοθυροξίνης, και για θετικά αντισώματα σε φυσιολογικό θυρεοειδή οι μελέτες TABLET και T4LIFE δεν έδειξαν όφελος. Ο έλεγχος έχει θέση όταν υπάρχουν συμπτώματα — και όχι κάθε τιμή χρειάζεται θεραπεία.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 20 · ΓΥΝΑΙΚΕΊΕΣ ΠΑΘΉΣΕΙΣ & ΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ