Πρώτη επίσκεψη υπογονιμότητας: ποιες εξετάσεις χρειάζονται

Η πρώτη επίσκεψη σε ειδικό γονιμότητας προκαλεί συχνά άγχος και πλήθος ερωτημάτων: ποιες εξετάσεις θα χρειαστούν, ποιες είναι πράγματι απαραίτητες και ποιες περιττές. Η καλή είδηση είναι ότι ο βασικός έλεγχος της υπογονιμότητας είναι απλός, στοχευμένος και σε μεγάλο βαθμό τυποποιημένος διεθνώς.

Στόχος του πρώτου ελέγχου είναι να απαντήσει σε τέσσερα κρίσιμα ερωτήματα: υπάρχει ωοθυλακιορρηξία; είναι φυσιολογικό το σπέρμα; είναι βατές οι σάλπιγγες; και ποιο είναι το ωοθηκικό απόθεμα; Ο έλεγχος αφορά πάντα και τους δύο συντρόφους μαζί.

Πότε ξεκινά ο έλεγχος υπογονιμότητας;

Ο έλεγχος ενδείκνυται όταν ένα ζευγάρι προσπαθεί χωρίς επιτυχία για δώδεκα μήνες, ή για έξι μήνες αν η γυναίκα είναι 35 ετών ή μεγαλύτερη. Νωρίτερη διερεύνηση δικαιολογείται όταν υπάρχει γνωστό πρόβλημα — π.χ. ακανόνιστη περίοδος, ιστορικό πυελικής λοίμωξης ή χειρουργείου, ή γνωστή ανδρική διαταραχή.

Ο λόγος για τα διαφορετικά όρια είναι η ηλικία της γυναίκας: μετά τα 35, η γονιμότητα μειώνεται ταχύτερα και ο χρόνος αποκτά μεγαλύτερη σημασία.

Πώς επιβεβαιώνεται η ωοθυλακιορρηξία;

Το πρώτο βήμα είναι το ιστορικό της περιόδου. Μια σταθερή, τακτική περίοδος αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι υπάρχει ωοθυλακιορρηξία. Η επιβεβαίωση γίνεται συνήθως με μέτρηση της προγεστερόνης στη μέση της ωχρινικής φάσης — περίπου την 21η ημέρα ενός κύκλου 28 ημερών.

Αν η περίοδος είναι ακανόνιστη ή απουσιάζει, χρειάζεται επιπλέον ορμονικός έλεγχος για την αναζήτηση της αιτίας (π.χ. σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, διαταραχή θυρεοειδούς ή αυξημένη προλακτίνη).

Γιατί το σπερμοδιάγραμμα είναι απαραίτητο από την αρχή;

Ο ανδρικός παράγοντας συμμετέχει σε περίπου τις μισές περιπτώσεις υπογονιμότητας, γι’ αυτό το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση από την πρώτη κιόλας επίσκεψη. Είναι απλό, ανώδυνο και δίνει καθοριστικές πληροφορίες για τη στρατηγική που θα ακολουθηθεί.

Τα αποτελέσματα ερμηνεύονται με βάση τις τιμές αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Μια μεμονωμένη μη φυσιολογική τιμή δεν αποτελεί διάγνωση και συνήθως επαναλαμβάνεται μετά από μερικές εβδομάδες.

Πώς εκτιμάται το ωοθηκικό απόθεμα;

Το ωοθηκικό απόθεμα εκτιμάται κυρίως με δύο τρόπους: τη μέτρηση της αντιμυλλέριας ορμόνης (AMH) στο αίμα και την καταμέτρηση των ωοθυλακίων άντρου (AFC) με διακολπικό υπερηχογράφημα στην αρχή του κύκλου. Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν και η FSH της 2ης–3ης ημέρας.

Οι εξετάσεις αυτές προβλέπουν πόσα ωάρια αναμένεται να ανταποκριθούν σε μια ενδεχόμενη διέγερση. Δεν προβλέπουν όμως την ποιότητα των ωαρίων ούτε εγγυώνται ή αποκλείουν τη φυσική σύλληψη — η ηλικία της γυναίκας παραμένει ο ισχυρότερος δείκτης.

Χρειάζεται πάντα έλεγχος των σαλπίγγων και υπερηχογράφημα;

Το διακολπικό υπερηχογράφημα είναι σχεδόν πάντα μέρος του πρώτου ελέγχου: αναδεικνύει τη μήτρα, τις ωοθήκες, τυχόν ινομυώματα, πολύποδες ή κύστεις και βοηθά στην καταμέτρηση των ωοθυλακίων άντρου.

Ο έλεγχος βατότητας των σαλπίγγων (με υστεροσαλπιγγογραφία HSG ή υπερηχογραφικά με HyCoSy/HyFoSy) προτείνεται όταν σχεδιάζεται φυσική σύλληψη ή σπερματέγχυση, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι οι σάλπιγγες είναι ανοιχτές. Όταν προγραμματίζεται εξ αρχής εξωσωματική, η βατότητα των σαλπίγγων παύει να είναι προϋπόθεση.

Ποιες εξετάσεις είναι συνήθως περιττές στην αρχή;

Πολλές δαπανηρές ή επεμβατικές εξετάσεις δεν ανήκουν στον βασικό έλεγχο ρουτίνας. Η λαπαροσκόπηση, εκτενή ανοσολογικά ή θρομβοφιλικά προφίλ, ο έλεγχος για «NK κύτταρα» και εξειδικευμένα γενετικά τεστ δεν συνιστώνται για όλα τα ζευγάρια, παρά μόνο όταν το ιστορικό τα δικαιολογεί.

Ένας καλός βασικός έλεγχος είναι λιτός και στοχευμένος. Επιπλέον εξετάσεις προστίθενται μόνο όταν αλλάζουν πραγματικά την απόφαση για τη θεραπεία.

Σύνοψη

Ο βασικός έλεγχος υπογονιμότητας απαντά σε τέσσερα ερωτήματα: υπάρχει ωοθυλακιορρηξία (ιστορικό περιόδου, προγεστερόνη), είναι φυσιολογικό το σπέρμα (σπερμοδιάγραμμα κατά WHO), ποιο είναι το ωοθηκικό απόθεμα (AMH, ωοθυλάκια άντρου) και είναι βατές οι σάλπιγγες (HSG/HyCoSy, όταν χρειάζεται). Ξεκινά στους 12 μήνες προσπάθειας — ή στους 6 αν η γυναίκα είναι 35 ετών ή μεγαλύτερη — και αφορά πάντα και τους δύο συντρόφους. Οι δαπανηρές ή επεμβατικές εξετάσεις κρατούνται για όσους πραγματικά τις χρειάζονται.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 15 · ΥΠΟΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ & ΔΙΆΓΝΩΣΗ