Συμπληρώματα & γονιμότητα: βιταμίνη D, CoQ10, φυλλικό, DHEA

Τα ράφια των φαρμακείων και το διαδίκτυο είναι γεμάτα «συμπληρώματα γονιμότητας», συχνά με μεγάλες υποσχέσεις και μικρή τεκμηρίωση. Είναι κατανοητό ότι πολλά ζευγάρια θέλουν να κάνουν κάτι ενεργό ενόσω προσπαθούν — και τα συμπληρώματα δείχνουν εύκολη λύση.

Η αλήθεια είναι πιο διαφοροποιημένη: ελάχιστα συμπληρώματα έχουν σαφές, αποδεδειγμένο όφελος, μερικά αξίζουν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, και πολλά δεν προσφέρουν παρά ελπίδα και κόστος. Ας τα δούμε ένα προς ένα, με βάση τα δεδομένα.

Ποιο συμπλήρωμα είναι πραγματικά απαραίτητο;

Το φυλλικό οξύ. Κάθε γυναίκα που προσπαθεί να συλλάβει θα πρέπει να λαμβάνει τουλάχιστον 400 μικρογραμμάρια φυλλικού οξέος την ημέρα, ιδανικά ξεκινώντας τουλάχιστον έναν μήνα πριν τη σύλληψη και συνεχίζοντας ως το τέλος του πρώτου τριμήνου. Ο λόγος δεν είναι η ίδια η γονιμότητα, αλλά η πρόληψη ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα του εμβρύου, όπως η δισχιδής ράχη.

Γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο (προηγούμενη κύηση με ανωμαλία νευρικού σωλήνα, σακχαρώδης διαβήτης, ορισμένα φάρμακα) χρειάζονται υψηλότερη δόση — έως 4 mg την ημέρα — με σαφή ιατρική οδηγία. Πρόκειται για μία από τις λίγες, πραγματικά τεκμηριωμένες συστάσεις.

Χρειάζομαι βιταμίνη D;

Η βιταμίνη D αξίζει να ελεγχθεί και να διορθωθεί όταν υπάρχει πραγματική έλλειψη, κάτι συχνό. Υποδοχείς της βιταμίνης D υπάρχουν στις ωοθήκες και στο ενδομήτριο, και μελέτες συσχετίζουν την επάρκειά της με κάπως καλύτερα αποτελέσματα εξωσωματικής — η συσχέτιση όμως δεν αποδεικνύει από μόνη της αιτιότητα.

Το λογικό συμπέρασμα: αν έχετε έλλειψη, η διόρθωσή της είναι ασφαλής, οικονομική και ευεργετική για τη γενικότερη υγεία σας. Δεν υπάρχει όμως λόγος να λαμβάνετε υψηλές δόσεις βιταμίνης D αν τα επίπεδά σας είναι ήδη φυσιολογικά.

Βοηθά το CoQ10;

Το συνένζυμο Q10 (CoQ10) έχει προταθεί ως τρόπος υποστήριξης της «ενέργειας» του ωαρίου, κυρίως σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας ή με φτωχή ωοθηκική ανταπόκριση. Ορισμένες μικρές τυχαιοποιημένες μελέτες σε αυτή την ομάδα δείχνουν πιθανό όφελος σε παραμέτρους όπως ο αριθμός των ωαρίων, όμως η ποιότητα των δεδομένων είναι χαμηλή και τα ευρήματα δεν είναι σταθερά.

Με απλά λόγια: το CoQ10 είναι γενικά ασφαλές και μπορεί να εξεταστεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις φτωχής ανταπόκρισης, υπό ιατρική καθοδήγηση. Δεν αποτελεί όμως τεκμηριωμένο μέσο αύξησης των γεννήσεων για τον γενικό πληθυσμό, και δεν πρέπει να δημιουργεί υπερβολικές προσδοκίες.

Τι ισχύει για το DHEA;

Το DHEA είναι μια ορμόνη-πρόδρομος που έχει δοκιμαστεί σε γυναίκες με μειωμένο ωοθηκικό απόθεμα ή φτωχή ανταπόκριση. Όπως και με το CoQ10, ορισμένες μικρές μελέτες υποδηλώνουν πιθανή βελτίωση σε επιμέρους δείκτες, αλλά τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα, ετερογενή και χαμηλής βεβαιότητας ως προς το τελικό ζητούμενο — τη γέννηση παιδιού.

Επιπλέον, το DHEA είναι ορμόνη και μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες (ακμή, τριχοφυΐα). Γι’ αυτό δεν πρέπει να λαμβάνεται «από μόνη της», αλλά μόνο μετά από συζήτηση με τον ειδικό, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και για περιορισμένο διάστημα.

Και η ινοσιτόλη στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών;

Η ινοσιτόλη (κυρίως η μυο-ινοσιτόλη) χρησιμοποιείται ευρέως στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS). Υπάρχουν ενδείξεις ότι βελτιώνει ορισμένους μεταβολικούς και ορμονικούς δείκτες και ίσως την κανονικότητα του κύκλου, αλλά η ποιότητα των δεδομένων είναι χαμηλή έως μέτρια.

Το κρίσιμο σημείο: οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για το PCOS (2023) καταλήγουν ότι τα δεδομένα δεν επαρκούν για να επιβεβαιώσουν ουσιαστική βελτίωση στην εγκυμοσύνη ή τη γέννηση, και δεν την προτείνουν ως θεραπεία πρώτης γραμμής για την υπογονιμότητα. Μπορεί να εξεταστεί ως συμπληρωματικό μέτρο, όχι ως υποκατάστατο της τεκμηριωμένης θεραπείας.

Πώς να προσεγγίσω τα συμπληρώματα με σύνεση;

Κρατήστε τρεις αρχές. Πρώτον, το φυλλικό οξύ είναι απαραίτητο για όλες· η διόρθωση της βιταμίνης D αξίζει όταν υπάρχει έλλειψη. Δεύτερον, τα υπόλοιπα (CoQ10, DHEA, ινοσιτόλη) έχουν, στην καλύτερη περίπτωση, περιορισμένη τεκμηρίωση και θέση μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, υπό ιατρική καθοδήγηση.

Τρίτον, κανένα συμπλήρωμα δεν υποκαθιστά τη σωστή διάγνωση και θεραπεία. Αναφέρετε πάντα στον γιατρό σας τι λαμβάνετε — «φυσικό» δεν σημαίνει πάντα «αβλαβές», και ορισμένα σκευάσματα αλληλεπιδρούν με φάρμακα ή περιέχουν αδήλωτες ουσίες.

Σύνοψη

Από τα «συμπληρώματα γονιμότητας», μόνο το φυλλικό οξύ είναι πραγματικά απαραίτητο για όλες — για την πρόληψη ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα, όχι για τη γονιμότητα καθαυτή. Η βιταμίνη D αξίζει να διορθώνεται όταν υπάρχει έλλειψη. Για το CoQ10, το DHEA και την ινοσιτόλη, η τεκμηρίωση είναι περιορισμένη ή αβέβαιη· μπορούν να εξεταστούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις υπό ιατρική καθοδήγηση, με ρεαλιστικές προσδοκίες. Κανένα συμπλήρωμα δεν αντικαθιστά τη σωστή διάγνωση και θεραπεία.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 36 · ΤΡΌΠΟΣ ΖΩΉΣ & ΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ