Βάρος σώματος & γονιμότητα (υψηλό & χαμηλό BMI)

Το βάρος σώματος είναι από τους λίγους παράγοντες γονιμότητας που μπορούμε, ως έναν βαθμό, να επηρεάσουμε. Και τα δύο άκρα — το υπερβολικό και το πολύ χαμηλό βάρος — μπορούν να δυσκολέψουν τη σύλληψη.

Ο στόχος αυτού του άρθρου δεν είναι να δημιουργήσει ενοχές, αλλά να εξηγήσει, με νηφάλιο τρόπο, γιατί το βάρος μετρά και πόσο μεγάλη διαφορά μπορεί να κάνει ακόμη και μια μέτρια, ρεαλιστική αλλαγή.

Πώς μετράμε το βάρος σε σχέση με τη γονιμότητα;

Ο πιο συνηθισμένος δείκτης είναι ο δείκτης μάζας σώματος (BMI), δηλαδή το βάρος σε κιλά διά το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα. Ένα υγιές εύρος θεωρείται περίπου το 18,5–24,9. Κάτω από το 18,5 μιλάμε για χαμηλό βάρος, ενώ πάνω από το 30 για παχυσαρκία.

Ο BMI είναι ένα χρήσιμο, αλλά όχι τέλειο εργαλείο· δεν διακρίνει τον μυϊκό από τον λιπώδη ιστό. Παρ’ όλα αυτά, στον πληθυσμό δίνει μια αξιόπιστη ένδειξη για το πού βρίσκεται κανείς σε σχέση με τη γονιμότητα.

Πώς επηρεάζει το υψηλό βάρος τη γονιμότητα;

Η παχυσαρκία διαταράσσει την ορμονική ισορροπία και μπορεί να οδηγήσει σε ακανόνιστη ή απούσα ωοθυλακιορρηξία — μια συχνή αιτία δυσκολίας στη σύλληψη. Ακόμη και σε γυναίκες που έχουν ωοθυλακιορρηξία, το υψηλό βάρος σχετίζεται με χαμηλότερα ποσοστά σύλληψης και γέννησης μετά από εξωσωματική.

Στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, το υψηλό BMI συχνά απαιτεί υψηλότερες δόσεις φαρμάκων και συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο ακύρωσης του κύκλου. Επηρεάζεται και ο άνδρας: η παχυσαρκία σχετίζεται με χειρότερη ποιότητα σπέρματος.

Τι σημαίνει το υψηλό βάρος για την εγκυμοσύνη;

Πέρα από τη σύλληψη, η παχυσαρκία αυξάνει τους μαιευτικούς κινδύνους: σακχαρώδη διαβήτη κύησης, υπέρταση και προεκλαμψία, επιπλοκές κατά τον τοκετό, και υψηλότερο ποσοστό καισαρικής. Αυξάνεται επίσης ο κίνδυνος αποβολής.

Γι’ αυτό, η αντιμετώπιση του βάρους πριν την εγκυμοσύνη δεν αφορά μόνο την πιθανότητα σύλληψης, αλλά και την ασφάλεια της μητέρας και του μωρού κατά την κύηση.

Πόση απώλεια βάρους χρειάζεται για να δούμε διαφορά;

Η καλή είδηση είναι ότι δεν χρειάζεται να φτάσει κανείς σε «ιδανικό» βάρος. Ακόμη και μια μέτρια απώλεια της τάξης του 5–10% του σωματικού βάρους μπορεί να αποκαταστήσει την ωοθυλακιορρηξία σε πολλές γυναίκες με ανωοθυλακιορρηξία και να βελτιώσει τις πιθανότητες σύλληψης — φυσικής ή με θεραπεία.

Ο στόχος είναι μια σταδιακή, βιώσιμη αλλαγή μέσω ισορροπημένης διατροφής και τακτικής, μέτριας άσκησης — όχι ακραίες δίαιτες που δεν διατηρούνται και μπορεί να είναι επιβλαβείς.

Και το πολύ χαμηλό βάρος;

Το πολύ χαμηλό βάρος είναι εξίσου σημαντικό, αν και συζητιέται λιγότερο. Όταν το λίπος του σώματος πέσει πολύ χαμηλά — συχνά λόγω περιοριστικής διατροφής, έντονης άσκησης ή διατροφικών διαταραχών — ο εγκέφαλος μπορεί να «σταματήσει» τα σήματα που ελέγχουν τις ωοθήκες. Το αποτέλεσμα είναι η υποθαλαμική αμηνόρροια: οι περίοδοι σταματούν και η ωοθυλακιορρηξία παύει.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποκατάσταση ενός υγιούς βάρους και μιας επαρκούς ενεργειακής πρόσληψης είναι συχνά αρκετή για να επανέλθει η ωοθυλακιορρηξία. Η βοήθεια διαιτολόγου, και όπου χρειάζεται ψυχολογική υποστήριξη, μπορεί να είναι πολύτιμη.

Ποια είναι η ισορροπημένη προσέγγιση;

Ο στόχος δεν είναι η τελειότητα ούτε ένα νούμερο στη ζυγαριά, αλλά ένα υγιές, σταθερό βάρος μέσα σε ένα λογικό εύρος. Και για τα δύο άκρα, οι αλλαγές πρέπει να είναι σταδιακές, ρεαλιστικές και υποστηριζόμενες, όχι πηγή άγχους.

Το βάρος είναι ένας από τους πολλούς παράγοντες της γονιμότητας — σημαντικός και τροποποιήσιμος, αλλά όχι ο μοναδικός. Η βελτίωσή του αυξάνει τις πιθανότητές σας· δεν τις εγγυάται από μόνη της, ούτε αποτελεί λόγο αυτοενοχοποίησης.

Σύνοψη

Και τα δύο άκρα του βάρους επηρεάζουν τη γονιμότητα. Η παχυσαρκία (BMI > 30) διαταράσσει την ωοθυλακιορρηξία, μειώνει τα ποσοστά σύλληψης και γέννησης, και αυξάνει τους μαιευτικούς κινδύνους· ακόμη και μια μέτρια απώλεια 5–10% του βάρους βοηθά ουσιαστικά. Το πολύ χαμηλό βάρος (BMI < 18,5) μπορεί να σταματήσει την ωοθυλακιορρηξία μέσω υποθαλαμικής αμηνόρροιας, με την αποκατάσταση υγιούς βάρους να είναι συχνά η λύση. Στόχος είναι ένα υγιές, σταθερό βάρος με σταδιακές, ρεαλιστικές αλλαγές — χωρίς ενοχές.

Πηγές: ASRM Practice Committee, «Obesity and reproduction: a committee opinion»· NICE, Fertility problems: assessment and treatment (CG156)· ESHRE συστάσεις τρόπου ζωής.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 37 · ΤΡΌΠΟΣ ΖΩΉΣ & ΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ