Διατροφή & τρόπος ζωής για τη γονιμότητα: τι ισχύει και τι είναι μύθος

Λίγα θέματα γεννούν τόσους μύθους όσο η σχέση της διατροφής και του τρόπου ζωής με τη γονιμότητα. Το διαδίκτυο είναι γεμάτο «θαυματουργές» δίαιτες και συμπληρώματα.

Η αλήθεια είναι πιο απλή και πιο ενθαρρυντική: μερικές λογικές, τεκμηριωμένες αλλαγές μπορούν πράγματι να βοηθήσουν — χωρίς ακρότητες και χωρίς ενοχές.

Πόσο επηρεάζει ο τρόπος ζωής τη γονιμότητα;

Ο τρόπος ζωής επηρεάζει τη γονιμότητα, αλλά δεν είναι πανάκεια ούτε αιτία ενοχής. Παράγοντες όπως το βάρος, το κάπνισμα και η διατροφή έχουν μετρήσιμη επίδραση στη φυσική σύλληψη και στα αποτελέσματα της εξωσωματικής.

Ταυτόχρονα, πολλά ζευγάρια με άψογο τρόπο ζωής αντιμετωπίζουν υπογονιμότητα για ιατρικούς λόγους πέρα από τον έλεγχό τους. Οι αλλαγές τρόπου ζωής βελτιώνουν τις πιθανότητες — δεν τις καθορίζουν απόλυτα.

Το βάρος σώματος έχει σημασία;

Ναι, και προς τις δύο κατευθύνσεις. Η παχυσαρκία (δείκτης μάζας σώματος πάνω από 30) μειώνει την πιθανότητα σύλληψης και το ποσοστό γέννησης μετά από εξωσωματική, και αυξάνει τους μαιευτικούς κινδύνους. Ακόμη και μια μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει την ωοθυλακιορρηξία και τα αποτελέσματα.

Αλλά και το πολύ χαμηλό βάρος επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητα. Στόχος δεν είναι η τελειότητα, αλλά ένα υγιές, σταθερό βάρος.

Υπάρχει «δίαιτα γονιμότητας» που λειτουργεί;

Η πιο τεκμηριωμένη διατροφική προσέγγιση είναι η μεσογειακή διατροφή — πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρι, ελαιόλαδο και ξηρούς καρπούς. Μελέτη σε γυναίκες που υποβλήθηκαν σε εξωσωματική έδειξε ότι η καλή προσήλωση στη μεσογειακή διατροφή τους μήνες πριν τη θεραπεία σχετίστηκε με υψηλότερα ποσοστά κλινικής εγκυμοσύνης και γέννησης, ιδίως σε γυναίκες κάτω των 35.

Δεν υπάρχει κάποια εξωτική «υπερτροφή» που να αυξάνει τη γονιμότητα. Το όφελος προέρχεται από το συνολικό μοτίβο μιας ισορροπημένης, αντιοξειδωτικής διατροφής.

Κάπνισμα, αλκοόλ και καφεΐνη;

Το κάπνισμα είναι από τους πιο επιβλαβείς και σαφώς τεκμηριωμένους παράγοντες: μειώνει το ωοθηκικό απόθεμα, βλάπτει την ποιότητα του σπέρματος και μειώνει τα ποσοστά επιτυχίας. Η διακοπή είναι από τα πιο ουσιαστικά βήματα και για τους δύο συντρόφους.

Το αλκοόλ καλό είναι να περιοριστεί σημαντικά ή να αποφεύγεται κατά την προσπάθεια. Η καφεΐνη σε μέτρια ποσότητα (περίπου έως 200 mg την ημέρα, δηλαδή 1–2 καφέδες) θεωρείται γενικά αποδεκτή· η υπερβολική κατανάλωση καλύτερα να αποφεύγεται.

Ποια συμπληρώματα έχουν πραγματικό όφελος;

Το φυλλικό οξύ είναι απαραίτητο για κάθε γυναίκα που προσπαθεί να συλλάβει — όχι για τη γονιμότητα καθαυτή, αλλά για την πρόληψη ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα του εμβρύου. Η βιταμίνη D αξίζει να διορθώνεται όταν υπάρχει έλλειψη.

Για συμπληρώματα όπως το CoQ10, το DHEA ή η ινοσιτόλη, τα δεδομένα είναι περιορισμένα ή αντικρουόμενα· μπορεί να εξεταστούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις υπό ιατρική καθοδήγηση, όχι ως γενικός κανόνας. Καμία «βιταμίνη γονιμότητας» δεν υποκαθιστά μια σωστή διάγνωση και θεραπεία.

Και ο άνδρας;

Ο τρόπος ζωής μετρά εξίσου για τον άνδρα. Το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η υπερβολική θερμότητα (σάουνες, laptop στα γόνατα), το αλκοόλ και τα αναβολικά επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα του σπέρματος. Καθώς η παραγωγή σπέρματος διαρκεί περίπου τρεις μήνες, οι θετικές αλλαγές χρειάζονται χρόνο για να φανούν.

Η γονιμότητα είναι υπόθεση και των δύο συντρόφων — και οι δύο κερδίζουν από έναν υγιεινό τρόπο ζωής.

Σύνοψη

Ο τρόπος ζωής επηρεάζει τη γονιμότητα, αλλά δεν είναι ούτε πανάκεια ούτε λόγος ενοχής. Τα πιο τεκμηριωμένα βήματα είναι: υγιές, σταθερό βάρος· μεσογειακή διατροφή· διακοπή καπνίσματος· μέτρια ή καθόλου κατανάλωση αλκοόλ και καφεΐνης· φυλλικό οξύ και διόρθωση έλλειψης βιταμίνης D. Τα περισσότερα «θαυματουργά» συμπληρώματα δεν έχουν ισχυρή τεκμηρίωση. Και ο άνδρας μετρά εξίσου. Οι αλλαγές αυτές βελτιώνουν τις πιθανότητες — δεν αντικαθιστούν τη σωστή ιατρική διάγνωση και θεραπεία.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340