Ανδρική υπογονιμότητα & σπερμοδιάγραμμα: τι σημαίνουν οι τιμές

Όταν ένα ζευγάρι δυσκολεύεται να συλλάβει, η προσοχή στρέφεται συχνά πρώτα στη γυναίκα. Ωστόσο, ο ανδρικός παράγοντας συμμετέχει σε περίπου τις μισές περιπτώσεις υπογονιμότητας.

Η πρώτη και σημαντικότερη εξέταση για τον άνδρα είναι το σπερμοδιάγραμμα. Η σωστή ερμηνεία του — χωρίς υπερβολές προς καμία κατεύθυνση — είναι καθοριστική.

Πόσο συχνός είναι ο ανδρικός παράγοντας;

Ο ανδρικός παράγοντας ευθύνεται, μόνος του ή σε συνδυασμό με γυναικείο, σε περίπου 50% των υπογόνιμων ζευγαριών. Γι’ αυτό ο έλεγχος πρέπει πάντα να αφορά και τους δύο συντρόφους από την αρχή.

Η καλή είδηση είναι ότι η αξιολόγηση του άνδρα είναι απλή, ανώδυνη και ξεκινά με μία εξέταση.

Τι μετρά το σπερμοδιάγραμμα;

Το σπερμοδιάγραμμα αξιολογεί τον όγκο του σπέρματος, τη συγκέντρωση και τον συνολικό αριθμό των σπερματοζωαρίων, την κινητικότητά τους (συνολική και προωθητική), τη μορφολογία (το σχήμα τους) και τη ζωτικότητα.

Το δείγμα λαμβάνεται μετά από 2–5 ημέρες αποχής. Επειδή η παραγωγή σπέρματος διαρκεί περίπου τρεις μήνες και επηρεάζεται από πυρετό, φάρμακα ή στρες, μια μεμονωμένη μέτρηση δεν αρκεί για ασφαλή συμπεράσματα.

Ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές;

Τα σύγχρονα όρια αναφοράς προέρχονται από την 6η έκδοση του εγχειριδίου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO, 2021). Τα κατώτερα φυσιολογικά όρια είναι: όγκος 1,4 ml, συγκέντρωση 16 εκατομμύρια/ml, συνολικός αριθμός 39 εκατομμύρια, συνολική κινητικότητα 42%, προωθητική κινητικότητα 30%, ζωτικότητα 54% και φυσιολογική μορφολογία 4%.

Ένα κρίσιμο σημείο: αυτά τα όρια είναι το 5ο εκατοστημόριο ανδρών των οποίων οι σύντροφοι συνέλαβαν φυσικά μέσα σε έναν χρόνο. Πρόκειται για στατιστικά σημεία αναφοράς, όχι για μια γραμμή «επιτυχίας/αποτυχίας». Άνδρες με τιμές λίγο κάτω από αυτά τα όρια μπορούν κάλλιστα να τεκνοποιήσουν.

Τι σημαίνει μια «χαμηλή» τιμή;

Ένα μεμονωμένο μη φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν θέτει διάγνωση. Το πρώτο βήμα είναι η επανάληψη της εξέτασης μετά από περίπου 2–3 μήνες, ιδανικά στο ίδιο, αξιόπιστο εργαστήριο.

Αν επιβεβαιωθεί χαμηλή τιμή, ο βαθμός της μέτρησης έχει σημασία: μια ήπια μείωση αντιμετωπίζεται διαφορετικά από μια σοβαρή ολιγοσπερμία ή την απουσία σπερματοζωαρίων (αζωοσπερμία).

Ποιες επιπλέον εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Ανάλογα με το αποτέλεσμα και το ιστορικό, μπορεί να χρειαστεί ορμονικός έλεγχος (κυρίως FSH και τεστοστερόνη), υπερηχογράφημα οσχέου για ανίχνευση κιρσοκήλης, και σε σοβαρές περιπτώσεις γενετικός έλεγχος (καρυότυπος, μικροελλείμματα χρωμοσώματος Y, έλεγχος για κυστική ίνωση).

Η κλινική εξέταση από ουρολόγο-ανδρολόγο συμπληρώνει την εικόνα και εντοπίζει αναστρέψιμα αίτια.

Πώς αντιμετωπίζεται ο ανδρικός παράγοντας;

Η αντιμετώπιση κλιμακώνεται. Πρώτα διορθώνονται οι παράγοντες τρόπου ζωής (κάπνισμα, βάρος, υπερβολική θερμότητα, αλκοόλ) και τα αναστρέψιμα αίτια. Σε ήπιο έως μέτριο πρόβλημα και υπό προϋποθέσεις, η σπερματέγχυση (IUI) μπορεί να είναι επιλογή.

Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, η εξωσωματική με μικρογονιμοποίηση (ICSI) προσφέρει λύση ακόμη και με ελάχιστα σπερματοζωάρια, ενώ σε αζωοσπερμία μπορεί να χρειαστεί χειρουργική λήψη σπέρματος (TESE).

Σύνοψη

Ο ανδρικός παράγοντας συμμετέχει στις μισές περίπου περιπτώσεις υπογονιμότητας, γι’ αυτό ο έλεγχος αφορά πάντα και τους δύο συντρόφους. Το σπερμοδιάγραμμα ερμηνεύεται με βάση τα όρια WHO 2021 — που είναι στατιστικά σημεία αναφοράς, όχι απόλυτο κατώφλι. Μια μεμονωμένη χαμηλή τιμή δεν είναι διάγνωση· χρειάζεται επανάληψη. Η αντιμετώπιση κλιμακώνεται από τη βελτίωση του τρόπου ζωής ως την IUI, το ICSI ή τη χειρουργική λήψη σπέρματος, ανάλογα με τη σοβαρότητα.

Πηγές: World Health Organization, «WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen», 6η έκδοση, 2021· European Association of Urology (EAU), Guidelines on Sexual and Reproductive Health (Male Infertility).

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 5 · ΥΠΟΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ & ΔΙΆΓΝΩΣΗ