Τρόπος ζωής & ποιότητα σπέρματος

Όταν το σπερμοδιάγραμμα δεν είναι ιδανικό, το πρώτο και πιο απλό πράγμα που μπορεί να κάνει ένας άνδρας είναι να δει τον τρόπο ζωής του. Πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν το σπέρμα είναι αναστρέψιμοι.

Η αλλαγή συνηθειών δεν είναι θαυματουργή λύση ούτε αντικαθιστά την ιατρική διερεύνηση. Είναι όμως ένα ουσιαστικό, δωρεάν και ασφαλές πρώτο βήμα — που ωφελεί και τη γενικότερη υγεία.

Γιατί χρειάζεται υπομονή περίπου τριών μηνών;

Η παραγωγή ενός νέου σπερματοζωαρίου, από την αρχή έως την ωρίμανση, διαρκεί περίπου δύο έως τρεις μήνες. Αυτό σημαίνει ότι το σπέρμα που εξετάζεται σήμερα «κατασκευάστηκε» πριν από περίπου δέκα εβδομάδες.

Γι’ αυτό οι θετικές αλλαγές στον τρόπο ζωής χρειάζονται χρόνο για να φανούν στο σπερμοδιάγραμμα. Ένα επαναληπτικό σπερμοδιάγραμμα έχει νόημα να γίνεται περίπου τρεις μήνες μετά την αλλαγή των συνηθειών.

Πόσο βλάπτει το κάπνισμα;

Το κάπνισμα σχετίζεται με χαμηλότερο αριθμό και κινητικότητα σπερματοζωαρίων και με αυξημένο κατακερματισμό του DNA τους. Η επίδραση είναι δοσοεξαρτώμενη και αφορά και το κάπνισμα κάνναβης.

Η καλή είδηση είναι ότι η βλάβη είναι σε μεγάλο βαθμό αναστρέψιμη: η διακοπή του καπνίσματος βελτιώνει σταδιακά τις παραμέτρους του σπέρματος μέσα σε μερικούς μήνες.

Παίζει ρόλο το βάρος και η διατροφή;

Ναι. Η παχυσαρκία σχετίζεται με ορμονικές διαταραχές, αυξημένη θερμοκρασία στην περιοχή του όσχεου και χειρότερες παραμέτρους σπέρματος. Η απώλεια βάρους σε υπέρβαρους άνδρες μπορεί να βελτιώσει την εικόνα.

Ως προς τη διατροφή, τα πιο ισχυρά δεδομένα υποστηρίζουν ένα υγιεινό πρότυπο τύπου μεσογειακής διατροφής, πλούσιο σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρι και ελαιόλαδο. Δεν υπάρχει κάποιο μεμονωμένο «υπερτρόφιμο» ή συμπλήρωμα με αποδεδειγμένο θαυματουργό αποτέλεσμα.

Τι ισχύει με τη θερμότητα;

Οι όρχεις λειτουργούν καλύτερα σε θερμοκρασία ελαφρώς χαμηλότερη από αυτήν του σώματος. Παρατεταμένη έκθεση σε θερμότητα — συχνές σάουνες και θερμά λουτρά, το laptop για ώρες πάνω στα γόνατα, ίσως και ορισμένα επαγγέλματα με πολύωρη καθιστή στάση — μπορεί να μειώσει προσωρινά την ποιότητα του σπέρματος.

Πρόκειται συνήθως για αναστρέψιμη επίδραση. Απλά μέτρα, όπως η αποφυγή της υπερβολικής θερμότητας, είναι λογικά, χωρίς να χρειάζεται υπερβολή.

Ποιος είναι ο πιο επικίνδυνος και συχνά παραγνωρισμένος παράγοντας;

Τα αναβολικά στεροειδή και η εξωγενής τεστοστερόνη. Πολλοί άνδρες που κάνουν χρήση για λόγους γυμναστικής δεν γνωρίζουν ότι καταστέλλουν την ίδια την παραγωγή ορμονών και σπέρματος. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι σοβαρή ολιγοσπερμία ή και πλήρης αζωοσπερμία.

Η βλάβη είναι συχνά αναστρέψιμη μετά τη διακοπή, αλλά η ανάκαμψη μπορεί να πάρει πολλούς μήνες και δεν είναι πάντα πλήρης. Είναι κρίσιμο να αναφέρετε στον γιατρό κάθε τέτοια χρήση, καθώς και τυχόν άλλα φάρμακα.

Και το αλκοόλ, η καφεΐνη, το στρες;

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ επηρεάζει αρνητικά το σπέρμα, ενώ η μέτρια κατανάλωση φαίνεται να έχει μικρή επίδραση. Για την καφεΐνη τα δεδομένα είναι λιγότερο ισχυρά· μια μέτρια κατανάλωση θεωρείται αποδεκτή.

Το χρόνιο στρες και η στέρηση ύπνου μπορεί επίσης να επηρεάσουν τη γονιμότητα, τουλάχιστον έμμεσα. Ένας συνολικά ισορροπημένος τρόπος ζωής, χωρίς ακρότητες, είναι πιο χρήσιμος από την εμμονική εστίαση σε έναν μόνο παράγοντα.

Σύνοψη

Ο τρόπος ζωής επηρεάζει την ποιότητα του σπέρματος και είναι ένα απλό, ασφαλές πρώτο βήμα. Επειδή η παραγωγή σπέρματος διαρκεί περίπου τρεις μήνες, οι αλλαγές χρειάζονται χρόνο για να φανούν. Τα πιο τεκμηριωμένα μέτρα είναι: διακοπή καπνίσματος, υγιές βάρος, μεσογειακού τύπου διατροφή, αποφυγή υπερβολικής θερμότητας και μέτρια ή καθόλου κατανάλωση αλκοόλ. Ιδιαίτερα σημαντικός —και συχνά κρυμμένος— παράγοντας είναι τα αναβολικά στεροειδή. Οι αλλαγές αυτές βελτιώνουν τις πιθανότητες, αλλά δεν αντικαθιστούν την ιατρική διερεύνηση.

Πηγές: European Association of Urology (EAU), Guidelines on Sexual and Reproductive Health (Male Infertility)· ASRM Practice Committee, «Optimizing natural fertility»· NICE, Fertility problems: assessment and treatment (CG156).

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 13 · ΑΝΔΡΙΚΉ ΥΠΟΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ