Ηλικία του άνδρα και γονιμότητα

Η συζήτηση για την ηλικία και τη γονιμότητα εστιάζει σχεδόν πάντα στη γυναίκα — και δικαίως, καθώς η επίδραση της ηλικίας της είναι ισχυρή και σαφής. Ολοένα και περισσότερο, όμως, τίθεται και το ερώτημα για τον ρόλο της ηλικίας του άνδρα.

Οι άνδρες δεν έχουν μια απότομη «βιολογική προθεσμία» όπως η εμμηνόπαυση. Παράγουν σπέρμα σε όλη τη ζωή τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ηλικία δεν παίζει κανέναν ρόλο — απλώς η επίδρασή της είναι πιο ήπια και σταδιακή.

Μειώνεται η γονιμότητα του άνδρα με την ηλικία;

Ναι, αλλά ήπια και σταδιακά. Με την πάροδο των ετών παρατηρούνται μικρές μεταβολές σε ορισμένες παραμέτρους του σπέρματος — κυρίως στον όγκο και στην κινητικότητα — και σταδιακή αύξηση του κατακερματισμού του DNA. Η συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων επηρεάζεται λιγότερο.

Στην πράξη, ο χρόνος που χρειάζεται ένα ζευγάρι για να συλλάβει τείνει να αυξάνεται όταν ο άνδρας είναι μεγαλύτερης ηλικίας, ακόμη και όταν λάβουμε υπόψη την ηλικία της συντρόφου. Η επίδραση όμως παραμένει σαφώς μικρότερη από αυτήν της ηλικίας της γυναίκας.

Τι σημαίνει «προχωρημένη ηλικία» για τον άνδρα;

Δεν υπάρχει ένα καθολικά αποδεκτό όριο. Πολλές μελέτες χρησιμοποιούν ως σημείο αναφοράς τα 40 έως 45 έτη, πέρα από τα οποία αρχίζουν να γίνονται πιο εμφανείς κάποιες μεταβολές. Πρόκειται για μια σταδιακή τάση, όχι για ένα απότομο «κατώφλι».

Είναι σημαντικό να μη δημιουργείται υπερβολικός φόβος: η συντριπτική πλειονότητα των μεγαλύτερων ανδρών αποκτούν υγιή παιδιά. Μιλάμε για μικρές μεταβολές στον μέσο όρο ενός πληθυσμού, όχι για βεβαιότητες σε ατομικό επίπεδο.

Αυξάνει η ηλικία του πατέρα τους κινδύνους για το παιδί;

Η προχωρημένη ηλικία του πατέρα συνδέεται με μια μικρή αύξηση ορισμένων κινδύνων. Καθώς τα κύτταρα που παράγουν σπέρμα διαιρούνται συνεχώς, με τα χρόνια συσσωρεύονται περισσότερες νέες (de novo) μεταλλάξεις.

Αυτό σχετίζεται με ελαφρώς αυξημένη πιθανότητα ορισμένων σπάνιων γενετικών παθήσεων (όπως η αχονδροπλασία) και με μια μικρή σχετική αύξηση του κινδύνου για ορισμένες νευροαναπτυξιακές διαταραχές, όπως ο αυτισμός και η σχιζοφρένεια. Είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι ο απόλυτος κίνδυνος για κάθε μεμονωμένο παιδί παραμένει μικρός.

Επηρεάζει η ηλικία του άνδρα τα αποτελέσματα της εξωσωματικής;

Στην εξωσωματική, ο κυρίαρχος παράγοντας για την επιτυχία παραμένει η ηλικία της γυναίκας και η ποιότητα των ωαρίων. Η ανεξάρτητη επίδραση της ηλικίας του άνδρα στα ποσοστά επιτυχίας, όταν χρησιμοποιούνται νεαρά ωάρια, φαίνεται μικρή.

Όταν όμως και οι δύο σύντροφοι είναι μεγαλύτερης ηλικίας, οι επιδράσεις μπορεί να αθροίζονται. Η ερμηνεία των δεδομένων είναι δύσκολη, ακριβώς επειδή η ηλικία των δύο συντρόφων συνήθως συμβαδίζει.

Τι μπορεί να κάνει ένας μεγαλύτερος σε ηλικία άνδρας;

Τα ίδια μέτρα που ισχύουν για κάθε άνδρα: υγιεινός τρόπος ζωής, αποφυγή καπνίσματος, διατήρηση φυσιολογικού βάρους και αντιμετώπιση τυχόν ιατρικών προβλημάτων. Δεν υπάρχει κάποια ειδική «αντιγηραντική» θεραπεία για το σπέρμα με αποδεδειγμένο όφελος.

Για ζευγάρια που σχεδιάζουν να καθυστερήσουν την τεκνοποίηση, η κρυοσυντήρηση σπέρματος σε νεότερη ηλικία είναι μια επιλογή που μπορεί να συζητηθεί, αν και σπανιότερα απαραίτητη σε σχέση με την αντίστοιχη επιλογή για τη γυναίκα.

Ποιο είναι το ισορροπημένο συμπέρασμα;

Η ηλικία του άνδρα έχει σημασία, αλλά η επίδρασή της είναι ήπια και σαφώς μικρότερη από αυτήν της ηλικίας της γυναίκας. Οι σχετικοί κίνδυνοι για το παιδί υπάρχουν αλλά είναι μικροί σε απόλυτα μεγέθη.

Το πρακτικό μήνυμα για ένα ζευγάρι είναι απλό: αν σχεδιάζετε παιδιά, ο χρόνος μετρά και για τους δύο — με την ηλικία της γυναίκας να παραμένει ο πιο καθοριστικός παράγοντας. Μια ειλικρινής συζήτηση με τον γιατρό βοηθά να τεθούν τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση.

Σύνοψη

Η γονιμότητα του άνδρα μειώνεται με την ηλικία, αλλά ήπια και σταδιακά, χωρίς την απότομη «προθεσμία» της γυναικείας εμμηνόπαυσης. Παρατηρούνται μικρές μεταβολές στο σπέρμα και σταδιακή αύξηση του κατακερματισμού του DNA. Η προχωρημένη ηλικία του πατέρα συνδέεται με μικρή αύξηση ορισμένων σπάνιων γενετικών παθήσεων και νευροαναπτυξιακών διαταραχών, αλλά ο απόλυτος κίνδυνος για κάθε παιδί παραμένει μικρός. Συνολικά, η επίδραση της ηλικίας του άνδρα είναι σαφώς μικρότερη από αυτήν της ηλικίας της γυναίκας.

Πηγές: ASRM, «Guidance regarding gamete and embryo donation» / συστάσεις για την προχωρημένη πατρική ηλικία· European Association of Urology (EAU), Guidelines on Sexual and Reproductive Health (Male Infertility)· Kühnert & Nieschlag, «Reproductive functions of the ageing male», Human Reproduction Update.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 14 · ΥΠΟΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ & ΔΙΆΓΝΩΣΗ