Αζωοσπερμία & χειρουργική λήψη σπέρματος (TESE/micro-TESE)

Αζωοσπερμία σημαίνει ότι στο σπερμοδιάγραμμα δεν ανιχνεύονται καθόλου σπερματοζωάρια. Είναι μια από τις πιο βαριές μορφές ανδρικής υπογονιμότητας και αφορά περίπου το 10–15% των υπογόνιμων ανδρών.

Η διάγνωση αυτή δεν σημαίνει αυτόματα ότι δεν υπάρχει ελπίδα τεκνοποίησης. Σε πολλές περιπτώσεις, σπερματοζωάρια υπάρχουν μέσα στον όρχι και μπορούν να ανακτηθούν χειρουργικά και να χρησιμοποιηθούν με μικρογονιμοποίηση (ICSI).

Ποιες είναι οι δύο βασικές μορφές αζωοσπερμίας;

Η αποφρακτική αζωοσπερμία οφείλεται σε απόφραξη κάπου στην πορεία μεταφοράς του σπέρματος (π.χ. μετά από λοίμωξη, χειρουργείο, ή σε συγγενή απουσία των σπερματικών πόρων). Εδώ η παραγωγή σπέρματος στον όρχι είναι φυσιολογική· απλώς το σπέρμα δεν βγαίνει.

Η μη αποφρακτική αζωοσπερμία οφείλεται σε προβληματική ή ανεπαρκή παραγωγή σπέρματος από τους όρχεις, λόγω ορμονικών, γενετικών ή άλλων αιτίων. Η διάκριση των δύο μορφών είναι καθοριστική, γιατί καθορίζει τόσο την πρόγνωση όσο και τη χειρουργική στρατηγική.

Πώς ξεχωρίζουν οι δύο μορφές;

Η διάκριση στηρίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση (μέγεθος όρχεων, ψηλάφηση των σπερματικών πόρων), τις ορμόνες (κυρίως η FSH) και το υπερηχογράφημα. Υψηλή FSH με μικρούς όρχεις κατευθύνει προς μη αποφρακτική μορφή, ενώ φυσιολογική FSH με φυσιολογικούς όρχεις προς αποφρακτική.

Καμία εξέταση όμως δεν είναι απόλυτη· η τελική επιβεβαίωση προκύπτει συχνά μόνο κατά τη χειρουργική διερεύνηση του όρχεος.

Γιατί χρειάζεται γενετικός έλεγχος;

Στη μη αποφρακτική αζωοσπερμία, ο γενετικός έλεγχος είναι απαραίτητος πριν από κάθε χειρουργική προσπάθεια. Περιλαμβάνει καρυότυπο (για χρωμοσωμικές ανωμαλίες, όπως το σύνδρομο Klinefelter) και έλεγχο για μικροελλείμματα του χρωμοσώματος Y, που επηρεάζουν άμεσα την πιθανότητα να βρεθούν σπερματοζωάρια.

Σε αποφρακτική αζωοσπερμία με απουσία των σπερματικών πόρων, ελέγχεται το γονίδιο της κυστικής ίνωσης (CFTR). Ο έλεγχος αυτός έχει διπλή σημασία: προσδιορίζει το αίτιο και εκτιμά τον κίνδυνο μεταβίβασης στο παιδί, γι’ αυτό συνοδεύεται πάντα από γενετική συμβουλευτική.

Τι είναι το TESE και το micro-TESE;

TESE (Testicular Sperm Extraction) είναι η χειρουργική λήψη ιστού από τον όρχι για την ανεύρεση σπερματοζωαρίων. Στην αποφρακτική αζωοσπερμία, όπου η παραγωγή είναι φυσιολογική, τα σπερματοζωάρια βρίσκονται σχεδόν πάντα εύκολα.

Στη μη αποφρακτική αζωοσπερμία, η τεχνική εκλογής είναι το micro-TESE: με τη βοήθεια χειρουργικού μικροσκοπίου, ο χειρουργός εντοπίζει και λαμβάνει επιλεκτικά τα σωληνάρια που είναι πιθανότερο να περιέχουν σπέρμα. Έτσι αυξάνεται η πιθανότητα ανεύρεσης και αφαιρείται λιγότερος ιστός σε σχέση με το κλασικό TESE.

Ποια είναι η πιθανότητα να βρεθούν σπερματοζωάρια;

Στην αποφρακτική αζωοσπερμία, η λήψη σπέρματος είναι επιτυχής σχεδόν πάντοτε. Στη μη αποφρακτική αζωοσπερμία, το micro-TESE βρίσκει σπερματοζωάρια περίπου στο 40–60% των ανδρών, με σημαντική διακύμανση ανάλογα με το υποκείμενο αίτιο και το κέντρο.

Ορισμένες γενετικές καταστάσεις μεταβάλλουν σημαντικά την πρόγνωση: παραδείγματος χάριν, τα μικροελλείμματα στην περιοχή AZFa ή AZFb του χρωμοσώματος Y συνοδεύονται από πολύ χαμηλή πιθανότητα ανεύρεσης σπέρματος. Γι’ αυτό ο γενετικός έλεγχος προηγείται πάντα του χειρουργείου.

Τι γίνεται με τα σπερματοζωάρια που ανακτώνται;

Τα σπερματοζωάρια που ανακτώνται από τον όρχι δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για φυσική σύλληψη ή σπερματέγχυση· χρησιμοποιούνται αποκλειστικά με μικρογονιμοποίηση (ICSI), όπου ένα μόνο σπερματοζωάριο ενίεται μέσα στο ωάριο. Συχνά μέρος του υλικού καταψύχεται για μελλοντικούς κύκλους.

Ιδανικά, το χειρουργείο συντονίζεται με τον κύκλο εξωσωματικής της συντρόφου, ώστε φρέσκα σπερματοζωάρια να είναι διαθέσιμα την ημέρα της ωοληψίας. Η στενή συνεργασία ουρολόγου-ανδρολόγου και εμβρυολόγου είναι εδώ καθοριστική.

Σύνοψη

Η αζωοσπερμία —απουσία σπερματοζωαρίων στο σπέρμα— διακρίνεται σε αποφρακτική και μη αποφρακτική, και η διάκριση αυτή καθορίζει την πρόγνωση. Ο γενετικός έλεγχος (καρυότυπος, μικροελλείμματα Y, CFTR) είναι απαραίτητος πριν από κάθε χειρουργική προσπάθεια, μαζί με γενετική συμβουλευτική. Το micro-TESE βρίσκει σπερματοζωάρια στο 40–60% περίπου των ανδρών με μη αποφρακτική αζωοσπερμία, τα οποία χρησιμοποιούνται με ICSI. Η αζωοσπερμία, επομένως, δεν σημαίνει αυτόματα το τέλος της ελπίδας για βιολογικό παιδί.

Πηγές: European Association of Urology (EAU), Guidelines on Sexual and Reproductive Health (Male Infertility)· AUA/ASRM, «Diagnosis and Treatment of Infertility in Men» (Guideline).

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 11 · ΑΝΔΡΙΚΉ ΥΠΟΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ