PCOS πέρα από την εξωσωματική: διατροφή, μετφορμίνη, πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS) είναι η συχνότερη ορμονική διαταραχή στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και η πιο συχνή αιτία υπογονιμότητας από απουσία ωοθυλακιορρηξίας. Πολλές γυναίκες θεωρούν λανθασμένα ότι μοναδική λύση είναι η εξωσωματική.

Στην πραγματικότητα, για τις περισσότερες γυναίκες με PCOS και κανένα άλλο αίτιο υπογονιμότητας, η εξωσωματική δεν είναι το πρώτο βήμα. Υπάρχουν απλούστερες, τεκμηριωμένες θεραπείες πρώτης γραμμής.

Γιατί το PCOS προκαλεί υπογονιμότητα;

Στο PCOS, η ισορροπία των ορμονών που ρυθμίζουν τον κύκλο διαταράσσεται. Πολλά μικρά ωοθυλάκια αρχίζουν να αναπτύσσονται, αλλά συχνά κανένα δεν ωριμάζει και δεν απελευθερώνεται — δηλαδή δεν γίνεται ωοθυλακιορρηξία (ανωοθυλακιορρηξία).

Χωρίς τακτική ωοθυλακιορρηξία, η σύλληψη γίνεται δύσκολη ή αδύνατη. Συχνά συνυπάρχει και αντίσταση στην ινσουλίνη, που επιδεινώνει την ορμονική διαταραχή. Η καλή είδηση είναι ότι, όταν αποκατασταθεί η ωοθυλακιορρηξία, οι πιθανότητες εγκυμοσύνης είναι συνήθως καλές.

Γιατί ο τρόπος ζωής είναι η βάση της θεραπείας;

Σύμφωνα με τη διεθνή κατευθυντήρια οδηγία για το PCOS (2023), η υγιεινή διατροφή και η σωματική δραστηριότητα αποτελούν τη βάση της αντιμετώπισης. Σε γυναίκες με αυξημένο βάρος, ακόμη και μια μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να αποκαταστήσει την αυθόρμητη ωοθυλακιορρηξία και να αυξήσει τις πιθανότητες σύλληψης.

Δεν υπάρχει ένα «μαγικό» διαιτολόγιο ανώτερο από τα άλλα· η οδηγία τονίζει τη σταθερότητα, την πρόληψη της αύξησης του βάρους και τη συνολική υγεία. Ο τρόπος ζωής δεν αντικαθιστά τις φαρμακευτικές θεραπείες, αλλά τις κάνει πιο αποτελεσματικές και ωφελεί μακροπρόθεσμα την υγεία.

Ποιο φάρμακο είναι πρώτης γραμμής για την πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας;

Η λετροζόλη είναι πλέον το φάρμακο πρώτης γραμμής για την πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας στις γυναίκες με PCOS, σύμφωνα με τη διεθνή οδηγία του 2023. Μια σημαντική τυχαιοποιημένη μελέτη (Legro και συν., NEJM 2014) έδειξε υψηλότερο ποσοστό γέννησης με λετροζόλη σε σχέση με την κλομιφαίνη (περίπου 27,5% έναντι 19,1%).

Η κλομιφαίνη παραμένει μια αποτελεσματική και πολυδοκιμασμένη εναλλακτική. Και τα δύο φάρμακα λαμβάνονται από το στόμα για λίγες ημέρες στην αρχή του κύκλου και ο κύκλος παρακολουθείται, ώστε να επιβεβαιωθεί η ωοθυλακιορρηξία και να περιοριστεί ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης.

Ποιος είναι ο ρόλος της μετφορμίνης;

Η μετφορμίνη είναι φάρμακο που βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Στη γονιμότητα με PCOS ο ρόλος της είναι επικουρικός, όχι πρωταγωνιστικός: δεν είναι φάρμακο πρώτης γραμμής για την πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας από μόνη της.

Μπορεί να εξεταστεί σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδίως σε γυναίκες με μεταβολικά χαρακτηριστικά ή διαταραχή του σακχάρου. Η διεθνής οδηγία την τοποθετεί ως συμπληρωματική επιλογή, με περιορισμένο όφελος στα ποσοστά γέννησης όταν χρησιμοποιείται μόνη της.

Τι γίνεται αν τα φάρμακα από το στόμα δεν αποδώσουν;

Αν η λετροζόλη ή η κλομιφαίνη δεν επιφέρουν ωοθυλακιορρηξία ή εγκυμοσύνη, τα επόμενα βήματα δεύτερης γραμμής περιλαμβάνουν τις ενέσιμες γοναδοτροπίνες με στενή παρακολούθηση, ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, τη λαπαροσκοπική διάτρηση των ωοθηκών (ovarian drilling).

Οι γοναδοτροπίνες είναι αποτελεσματικές αλλά απαιτούν προσεκτική παρακολούθηση, γιατί οι ωοθήκες στο PCOS αντιδρούν έντονα, με κίνδυνο πολύδυμης κύησης και συνδρόμου υπερδιέγερσης. Η εξωσωματική επιφυλάσσεται κυρίως όταν αποτύχουν οι απλούστερες θεραπείες ή όταν συνυπάρχει άλλο αίτιο υπογονιμότητας.

Πότε χρειάζεται τελικά η εξωσωματική;

Η εξωσωματική έχει θέση στο PCOS όταν οι θεραπείες πρόκλησης ωοθυλακιορρηξίας δεν οδηγήσουν σε εγκυμοσύνη μετά από εύλογο αριθμό κύκλων, ή όταν υπάρχει επιπλέον αίτιο — όπως σοβαρός ανδρικός παράγοντας ή βλάβη των σαλπίγγων.

Στην εξωσωματική, οι γυναίκες με PCOS χρειάζονται εξατομικευμένα, ήπια πρωτόκολλα διέγερσης και στενή παρακολούθηση, λόγω του αυξημένου κινδύνου συνδρόμου υπερδιέγερσης. Το κλειδί, όπως σε όλο το PCOS, είναι η κλιμακωτή, εξατομικευμένη προσέγγιση — ξεκινώντας από το απλούστερο.

Σύνοψη

Για τις περισσότερες γυναίκες με PCOS και ανωοθυλακιορρηξία, η εξωσωματική δεν είναι το πρώτο βήμα. Η βάση της θεραπείας, σύμφωνα με τη διεθνή οδηγία του 2023, είναι ο υγιεινός τρόπος ζωής και, όπου χρειάζεται, η μέτρια απώλεια βάρους. Φάρμακο πρώτης γραμμής για την πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας είναι η λετροζόλη, με υψηλότερο ποσοστό γέννησης από την κλομιφαίνη. Η μετφορμίνη έχει επικουρικό, περιορισμένο ρόλο. Η εξωσωματική επιφυλάσσεται όταν αποτύχουν οι απλούστερες θεραπείες ή συνυπάρχει άλλο αίτιο υπογονιμότητας.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 25 · ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΌΜΕΝΕΣ ΑΠΟΤΥΧΊΕΣ & ΑΠΟΒΟΛΈΣ