Ενδομητρίωση και γονιμότητα: τι πρέπει να ξέρετε

Η ενδομητρίωση είναι μια συχνή, χρόνια πάθηση που επηρεάζει περίπου μία στις δέκα γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Πολλές γυναίκες την ανακαλύπτουν ακριβώς όταν προσπαθούν να μείνουν έγκυες.

Η σχέση της με τη γονιμότητα είναι πραγματική αλλά όχι απόλυτη: πολλές γυναίκες με ενδομητρίωση συλλαμβάνουν φυσιολογικά. Το κλειδί είναι η σωστή, εξατομικευμένη προσέγγιση.

Τι είναι η ενδομητρίωση και πώς επηρεάζει τη γονιμότητα;

Στην ενδομητρίωση, ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο αναπτύσσεται εκτός της μήτρας — στις ωοθήκες, το περιτόναιο ή αλλού. Προκαλεί φλεγμονή, συμφύσεις και, στις ωοθήκες, κύστεις (ενδομητριώματα).

Η γονιμότητα μπορεί να επηρεαστεί με πολλούς τρόπους: μηχανική διαστροφή της ανατομίας των σαλπίγγων και των ωοθηκών, φλεγμονώδες περιβάλλον που βλάπτει ωάρια και σπερματοζωάρια, και μείωση του ωοθηκικού αποθέματος όταν υπάρχουν ενδομητριώματα.

Χρειάζεται πάντα χειρουργείο για να μείνω έγκυος;

Όχι. Πολλές γυναίκες με ήπια ενδομητρίωση συλλαμβάνουν χωρίς καμία επέμβαση. Το χειρουργείο δεν είναι αυτονόητο βήμα και η απόφαση εξαρτάται από το στάδιο της νόσου, τα συμπτώματα, την ηλικία και το ωοθηκικό απόθεμα.

Ένα σημαντικό στοιχείο: η χειρουργική αφαίρεση ενδομητριώματος μπορεί να μειώσει το ωοθηκικό απόθεμα. Γι’ αυτό η επέμβαση στις ωοθήκες πρέπει να ζυγίζεται με προσοχή, ιδίως αν σχεδιάζεται εξωσωματική.

Πότε βοηθά η χειρουργική;

Η χειρουργική έχει επίσης θέση για την αντιμετώπιση του πόνου και των συμπτωμάτων· ο στόχος (γονιμότητα ή ανακούφιση συμπτωμάτων) καθορίζει τη στρατηγική.

Πότε προχωράμε σε εξωσωματική;

Η εξωσωματική προτείνεται όταν υπάρχει προχωρημένη νόσος, όταν συνυπάρχει άλλος παράγοντας (π.χ. ανδρικός ή σαλπιγγικός), όταν έχει μειωθεί το ωοθηκικό απόθεμα, ή όταν άλλες προσεγγίσεις δεν απέδωσαν και η ηλικία δεν επιτρέπει καθυστέρηση.

Σε ορισμένες γυναίκες, η εξωσωματική είναι η πιο άμεση και αποτελεσματική οδός — ιδίως όταν το ρολόι της γονιμότητας πιέζει.

Επηρεάζει η ενδομητρίωση την επιτυχία της εξωσωματικής;

Η καθησυχαστική απάντηση είναι ότι, στη σύγχρονη πρακτική, τα ποσοστά γέννησης με εξωσωματική σε γυναίκες με ενδομητρίωση είναι σε μεγάλο βαθμό συγκρίσιμα με εκείνα άλλων ασθενών της ίδιας ηλικίας.

Ο κύριος περιοριστικός παράγοντας δεν είναι τόσο η ίδια η νόσος, όσο το ωοθηκικό απόθεμα — γι’ αυτό η προστασία των ωοθηκών από περιττά χειρουργεία είναι σημαντική.

Πρέπει να σκεφτώ διατήρηση γονιμότητας;

Η διατήρηση της γονιμότητας (κατάψυξη ωαρίων) είναι μια έγκυρη επιλογή για γυναίκες με σοβαρή ωοθηκική ενδομητρίωση, ιδίως όταν σχεδιάζεται χειρουργείο που μπορεί να μειώσει το ωοθηκικό απόθεμα, ή όταν η νόσος είναι αμφοτερόπλευρη.

Η ESHRE (2022) αναγνωρίζει τη διατήρηση γονιμότητας ως επιλογή που πρέπει να συζητείται, σταθμίζοντας τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα με κάθε ασθενή.

Βοηθά η ορμονική καταστολή πριν την προσπάθεια;

Όχι για τη γονιμότητα. Η ESHRE δεν συνιστά τη χορήγηση ορμονικής κατασταλτικής αγωγής με σκοπό τη βελτίωση των ποσοστών εγκυμοσύνης, ούτε πριν ούτε μετά από χειρουργείο. Τα φάρμακα αυτά αντιμετωπίζουν τον πόνο, όχι την υπογονιμότητα.

Μια εξαίρεση αφορά ειδικά πρωτόκολλα παρατεταμένης καταστολής πριν από εξωσωματική σε επιλεγμένες περιπτώσεις, που αποφασίζονται εξατομικευμένα.

Σύνοψη

Η ενδομητρίωση επηρεάζει τη γονιμότητα, αλλά δεν σημαίνει αδυναμία τεκνοποίησης. Πολλές γυναίκες συλλαμβάνουν φυσιολογικά. Το χειρουργείο δεν είναι αυτονόητο — ιδίως στις ωοθήκες, όπου μπορεί να μειώσει το ωοθηκικό απόθεμα. Η εξωσωματική έχει σαφή θέση σε προχωρημένη νόσο ή όταν πιέζει ο χρόνος, με ποσοστά συγκρίσιμα με άλλες ασθενείς. Η διατήρηση γονιμότητας αξίζει να συζητηθεί σε σοβαρή ωοθηκική νόσο. Η ορμονική καταστολή δεν βελτιώνει τη γονιμότητα. Κάθε απόφαση εξατομικεύεται (ESHRE 2022).

Πηγές: ESHRE, «Guideline: endometriosis», Hum Reprod Open 2022· ESHRE recommendations on endometriosis-associated infertility.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 7 · ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΌΜΕΝΕΣ ΑΠΟΤΥΧΊΕΣ & ΑΠΟΒΟΛΈΣ