Υδροσάλπιγγα: γιατί μειώνει την επιτυχία της εξωσωματικής

Η υδροσάλπιγγα είναι μια αποφραγμένη, διατεταμένη σάλπιγγα γεμάτη με υγρό. Συνήθως προκύπτει μετά από φλεγμονή της πυέλου, ενδομητρίωση ή προηγούμενη χειρουργική επέμβαση.

Ίσως φαίνεται παράδοξο: αφού στην εξωσωματική παρακάμπτουμε τις σάλπιγγες, γιατί να έχει σημασία μια βλαμμένη σάλπιγγα; Και όμως, η υδροσάλπιγγα είναι μία από τις λίγες καταστάσεις όπου μια απλή προεπέμβαση μπορεί σχεδόν να διπλασιάσει τις πιθανότητες επιτυχίας.

Τι είναι η υδροσάλπιγγα και πώς προκαλείται;

Η σάλπιγγα είναι φυσιολογικά ένας λεπτός, ανοιχτός σωλήνας που ενώνει την ωοθήκη με τη μήτρα. Όταν το άκρο της αποφραχθεί, συνήθως λόγω φλεγμονής, μέσα της συσσωρεύεται υγρό και διατείνεται — αυτό είναι η υδροσάλπιγγα.

Οι συχνότερες αιτίες είναι η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου (συχνά από χλαμύδια ή γονόρροια), η ενδομητρίωση, οι συμφύσεις μετά από χειρουργείο και, σπανιότερα, προηγούμενη έκτοπη κύηση. Πολλές γυναίκες δεν έχουν κανένα σύμπτωμα και η υδροσάλπιγγα ανακαλύπτεται κατά τον έλεγχο υπογονιμότητας.

Πόσο μειώνει η υδροσάλπιγγα την επιτυχία της εξωσωματικής;

Η επίδραση είναι σημαντική και καλά τεκμηριωμένη. Η παρουσία υδροσάλπιγγας μειώνει τα ποσοστά εμφύτευσης, κλινικής εγκυμοσύνης και γέννησης περίπου στο μισό, σε σύγκριση με γυναίκες με βλάβη σαλπίγγων χωρίς υδροσάλπιγγα.

Παράλληλα, αυξάνει τα ποσοστά αποβολής. Πρόκειται για μία από τις πιο ξεκάθαρες αρνητικές επιδράσεις στην εξωσωματική — και, ευτυχώς, από τις πιο διορθώσιμες.

Γιατί μια βλαμμένη σάλπιγγα βλάπτει τη μήτρα;

Το υγρό της υδροσάλπιγγας δεν παραμένει εγκλωβισμένο· μπορεί να παλινδρομεί μέσα στην κοιλότητα της μήτρας. Εκεί δρα βλαπτικά με πολλούς τρόπους: μπορεί να είναι τοξικό για το έμβρυο, να διαταράσσει την υποδεκτικότητα του ενδομητρίου και ακόμη και να «ξεπλένει» μηχανικά το έμβρυο, εμποδίζοντας την εμφύτευση.

Έτσι εξηγείται το φαινομενικό παράδοξο: αν και η εξωσωματική παρακάμπτει τις σάλπιγγες, το υγρό μιας υδροσάλπιγγας φτάνει στη μήτρα και υπονομεύει την εμφύτευση του εμβρύου που μεταφέρουμε.

Τι θεραπεία γίνεται πριν την εξωσωματική;

Η βασική αρχή είναι να «αποσυνδεθεί» η υδροσάλπιγγα από τη μήτρα πριν την εμβρυομεταφορά. Η πιο διαδεδομένη λύση είναι η λαπαροσκοπική αφαίρεση της βλαμμένης σάλπιγγας (σαλπιγγεκτομή).

Εναλλακτικά, όταν η αφαίρεση είναι τεχνικά δύσκολη, γίνεται απολίνωση ή απόφραξη της σάλπιγγας κοντά στη μήτρα (proximal tubal occlusion), ώστε το υγρό να μη φτάνει στην κοιλότητα. Και οι δύο τεχνικές στοχεύουν στον ίδιο σκοπό: να εμποδίσουν την παλινδρόμηση του βλαπτικού υγρού.

Βελτιώνει πράγματι τα αποτελέσματα η επέμβαση;

Ναι, και αυτή είναι από τις καλύτερα τεκμηριωμένες παρεμβάσεις στην εξωσωματική. Η ανασκόπηση Cochrane δείχνει ότι τόσο η σαλπιγγεκτομή όσο και η απόφραξη της σάλπιγγας αυξάνουν σημαντικά τα ποσοστά κλινικής εγκυμοσύνης σε σχέση με την απουσία θεραπείας.

Οι δύο τεχνικές έχουν παρόμοια αποτελεσματικότητα ως προς την εγκυμοσύνη. Η επιλογή μεταξύ τους γίνεται με βάση την ανατομία, την εμπειρία του χειρουργού και την πρόθεση διατήρησης ή όχι της σάλπιγγας.

Επηρεάζει η σαλπιγγεκτομή το ωοθηκικό απόθεμα;

Είναι εύλογη ανησυχία, καθώς η σάλπιγγα μοιράζεται αγγειακή τροφοδοσία με την ωοθήκη. Η προσεκτική λαπαροσκοπική σαλπιγγεκτομή, όταν γίνεται κοντά στη σάλπιγγα και χωρίς βλάβη των αγγείων της ωοθήκης, γενικά δεν φαίνεται να μειώνει ουσιαστικά το ωοθηκικό απόθεμα.

Σε αμφίβολες περιπτώσεις, ή όταν το ωοθηκικό απόθεμα είναι ήδη χαμηλό, η απόφραξη της σάλπιγγας κοντά στη μήτρα είναι μια εναλλακτική που προστατεύει την αιμάτωση της ωοθήκης. Η επιλογή εξατομικεύεται.

Σύνοψη

Η υδροσάλπιγγα είναι μια αποφραγμένη σάλπιγγα γεμάτη υγρό που, αν και η εξωσωματική παρακάμπτει τις σάλπιγγες, μειώνει την επιτυχία της περίπου στο μισό — γιατί το υγρό της παλινδρομεί στη μήτρα και βλάπτει την εμφύτευση. Η αφαίρεση (σαλπιγγεκτομή) ή η απόφραξη της σάλπιγγας πριν την εμβρυομεταφορά αυξάνει σημαντικά τα ποσοστά εγκυμοσύνης, όπως επιβεβαιώνει η Cochrane. Πρόκειται για μία από τις πιο ξεκάθαρα ωφέλιμες παρεμβάσεις πριν την εξωσωματική.

Πηγές: Cochrane Database of Systematic Reviews, «Surgical treatment for tubal disease in women due to undergo in vitro fertilisation»· Strandell και συν., τυχαιοποιημένη πολυκεντρική μελέτη σαλπιγγεκτομής πριν την εξωσωματική, Hum Reprod.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 23 · ΓΥΝΑΙΚΕΊΕΣ ΠΑΘΉΣΕΙΣ & ΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ