Σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών

Η πιο σοβαρή επιπλοκή της φαρμακευτικής διέγερσης κατά την εξωσωματική γονιμοποίηση είναι το σοβαρό σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών (OHSS), που μπορεί να εμφανιστεί μετά την ωοληψία. Στις περιπτώσεις αυτές, η γυναίκα χρειάζεται πολυήμερη νοσηλεία και μπορεί να αναπτύξει επικίνδυνες καταστάσεις για την υγεία της.

Πόσο συχνό είναι το σοβαρό OHSS;

Με τα πρωτόκολλα αγωνιστών GnRH, εμφανιζόταν στο 2% των γυναικών — και στο 10-38% όσων είχαν πολυκυστικές ωοθήκες ή OHSS σε προηγούμενη προσπάθεια. Με τα σύγχρονα πρωτόκολλα ανταγωνιστή ο κίνδυνος μειώνεται στο μισό, και με τη στρατηγική που περιγράφεται παρακάτω μηδενίζεται πρακτικά.

Τι συμβαίνει στον οργανισμό σε σοβαρό OHSS;

Σε γυναίκες με σοβαρό OHSS, σημαντική ποσότητα υγρών διαφεύγει από τα αγγεία και συγκεντρώνεται στην κοιλιακή χώρα, γύρω από τους πνεύμονες ή/και την καρδιά. Το υγρό αυτό, που μπορεί να φτάσει τα 2-3 λίτρα, προκαλεί έντονη δυσφορία στην κοιλιά, δυσκολία στην αναπνοή, ή διαταραχή της καρδιακής λειτουργίας. Παράλληλα, η μείωση του όγκου αίματος που κυκλοφορεί μπορεί σε σοβαρές περιπτώσεις να οδηγήσει σε ηπατονεφρική ανεπάρκεια.

Μπορούμε να προβλέψουμε ποια γυναίκα θα αναπτύξει σοβαρό OHSS;

Η ικανότητά μας είναι περιορισμένη. Υπάρχουν γυναίκες με μεγάλο αριθμό ωοθυλακίων μετά τη διέγερση που δεν θα αναπτύξουν το σύνδρομο, και άλλες με φυσιολογικό αριθμό που θα το αναπτύξουν. Αυτή η αβεβαιότητα είναι ένας από τους λόγους που η σύγχρονη πρακτική στρέφεται προς την πλήρη πρόληψη, αντί για στρατηγικές βασισμένες στην πρόβλεψη.

Πώς αντιμετωπίζεται όταν εμφανιστεί;

Η αντιμετώπιση του εγκατεστημένου σοβαρού OHSS βασίζεται κυρίως σε υποστηρικτικά μέτρα: ενυδάτωση, αντιπηκτική προφύλαξη, και επεμβάσεις αφαίρεσης ενδοκοιλιακού ή πλευριτικού υγρού όπου χρειάζεται. Η χορήγηση ανταγωνιστή GnRH στην ωχρινική φάση μπορεί να επιταχύνει την υποχώρηση των συμπτωμάτων. Σε κάθε περίπτωση, η διάρκεια ανάρρωσης μετρά αρκετές ημέρες και η εμπειρία είναι σημαντικά επιβαρυντική για τη γυναίκα.

Δεν είναι αποδεκτό μια γυναίκα να νοσηλεύεται για ημέρες στην προσπάθειά της να αποκτήσει παιδί, όταν σήμερα η σοβαρή υπερδιέγερση μπορεί πρακτικά να αποφευχθεί.

Μπορούμε να εξαλείψουμε τον κίνδυνο σοβαρού OHSS;

Ναι, με συνδυασμό τριών μέτρων — χωρίς να μειώνονται οι πιθανότητες εγκυμοσύνης. Πρώτο, πρωτόκολλο ανταγωνιστή GnRH (ή PPOS) αντί για αγωνιστή. Δεύτερο, η τελική ένεση 36 ώρες πριν την ωοληψία γίνεται με αγωνιστή GnRH (Gonapeptyl, Suprefact, Arvecap) αντί για χοριακή γοναδοτροπίνη (Ovidrelle, Pregnyl) — έτσι αποφεύγεται η παρατεταμένη ορμονική διέγερση που προκαλεί το OHSS. Τρίτο, όλα τα έμβρυα κρυοσυντηρούνται και μεταφέρονται σε επόμενο κύκλο, όταν οι ωοθήκες και το ενδομήτριο έχουν επανέλθει.

Γιατί η εμβρυομεταφορά γίνεται σε επόμενο κύκλο;

Το ενδομήτριο του κύκλου διέγερσης έχει εκτεθεί σε υπερβολικά υψηλές συγκεντρώσεις οιστρογόνων και προγεστερόνης, οπότε η υποδεκτικότητά του είναι μειωμένη. Σε επόμενο κύκλο, το ενδομήτριο είναι φυσιολογικό, και τα ποσοστά γέννησης ζώντος νεογνού από κατεψυγμένη εμβρυομεταφορά είναι ισοδύναμα — και σε ορισμένες ομάδες γυναικών υψηλότερα — από εκείνα της φρέσκιας εμβρυομεταφοράς. Έτσι το ζευγάρι κερδίζει διπλά: αποφεύγει το σοβαρό OHSS και διατηρεί ακέραιες τις πιθανότητες εγκυμοσύνης.

Σήμερα η εξωσωματική γονιμοποίηση μπορεί να γίνει με πρακτικά μηδενικό κίνδυνο σοβαρού OHSS. Οτιδήποτε λιγότερο δεν είναι πια αποδεκτό.