Απόκτηση παιδιού για μόνες γυναίκες & ομόφυλα ζευγάρια

Ολοένα και περισσότερες μόνες γυναίκες και ομόφυλα ζευγάρια αναζητούν δρόμους για να αποκτήσουν παιδί. Στην Ελλάδα, το νομικό πλαίσιο δίνει σαφείς δυνατότητες σε ορισμένες περιπτώσεις, ενώ άλλες παραμένουν πιο σύνθετες ή εξελισσόμενες.

Το κείμενο αυτό δίνει μια γενική εικόνα των επιλογών και των νομικών ζητημάτων. Επειδή το πεδίο —ιδίως μετά τον νόμο 5089/2024 για τον γάμο ομόφυλων— μεταβάλλεται, τα ακριβή στοιχεία κάθε περίπτωσης πρέπει οπωσδήποτε να επιβεβαιώνονται με ιατρό και εξειδικευμένο νομικό.

Μπορεί μια μόνη γυναίκα να κάνει υποβοηθούμενη αναπαραγωγή;

Ναι. Το ελληνικό πλαίσιο επιτρέπει ρητά την πρόσβαση σε μόνες (άγαμες) γυναίκες. Μπορούν να χρησιμοποιήσουν δωρικό σπέρμα για σπερματέγχυση (IUI) ή εξωσωματική, ή —όπου υπάρχει ένδειξη— δωρεά ωαρίων ή εμβρύων.

Απαιτείται συμβολαιογραφική συναίνεση και ισχύει το ηλικιακό όριο των 54 ετών (ειδική άδεια της Εθνικής Αρχής για τις ηλικίες 50–54). Νομική μητέρα είναι η ίδια η γυναίκα που κυοφορεί και γεννά.

Ποιες είναι οι επιλογές για ομόφυλα γυναικεία ζευγάρια;

Σε ένα γυναικείο ομόφυλο ζευγάρι, η μία σύντροφος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή —σύμφωνα με δημοσιεύματα, στη βάση των διατάξεων για τη μόνη γυναίκα— χρησιμοποιώντας δωρικό σπέρμα. Ορισμένα ζευγάρια εξετάζουν επίσης την «αμοιβαία» εξωσωματική (ROPA), όπου η μία δίνει τα ωάρια και η άλλη κυοφορεί· η νομική της αντιμετώπιση στην Ελλάδα πρέπει να επιβεβαιώνεται νομικά.

Κρίσιμο σημείο: σύμφωνα με δημοσιεύματα, η μη βιολογική/μη κυοφορούσα σύντροφος δεν αποκτά αυτόματα γονεϊκή ιδιότητα με μόνη την ιατρική διαδικασία. Το πώς κατοχυρώνεται η δεύτερη γονεϊκή σχέση είναι νομικό ζήτημα που εξαρτάται από την οικογενειακή κατάσταση και εξελίσσεται.

Τι άλλαξε ο νόμος 5089/2024 για τον γάμο ομόφυλων;

Ο νόμος 5089/2024 (ισχύς από τον Φεβρουάριο 2024) καθιέρωσε τον πολιτικό γάμο και την υιοθεσία για ομόφυλα ζευγάρια, τροποποιώντας τον Αστικό Κώδικα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, επιτρέπει σε δύο πρόσωπα του ίδιου φύλου να είναι από κοινού νομικοί γονείς ενός παιδιού και αναγνωρίζει υιοθεσίες που έγιναν στο εξωτερικό.

Ωστόσο, οι επιπτώσεις του νόμου ειδικά στην πρόσβαση σε μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και στη θεμελίωση συγγένειας μέσω αυτών δεν είναι πλήρως αποσαφηνισμένες στα διαθέσιμα δημοσιεύματα. Επισημαίνεται επίσης ότι, κατά πηγές, το πλαίσιο δεν παρέχει ακόμη πλήρη ουσιαστική ισότητα. Τα σημεία αυτά πρέπει να επιβεβαιώνονται νομικά.

Ισχύει η ίδια πρόσβαση για ανδρικά ομόφυλα ζευγάρια;

Όχι. Επειδή η κύηση απαιτεί κυοφορούσα, η απόκτηση παιδιού για μόνους άνδρες ή ανδρικά ομόφυλα ζευγάρια θα προϋπέθετε παρένθετη μητρότητα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, με τις τροποποιήσεις του 2025 διευκρινίστηκε ότι η αδυναμία κυοφορίας λόγω φύλου δεν συνιστά ιατρική ένδειξη, πράγμα που αποκλείει την πρόσβασή τους στην παρένθετη μητρότητα στην Ελλάδα.

Η υιοθεσία, όπως αναφέρεται, παραμένει επιλογή για έγγαμα ομόφυλα ζευγάρια βάσει του νόμου 5089/2024. Καθώς πρόκειται για πρόσφατο και αμφιλεγόμενο πεδίο, οι δυνατότητες πρέπει να ελέγχονται νομικά κατά περίπτωση.

Τι σημαίνει «νομικός γονέας» και γιατί έχει σημασία;

Η νομική γονεϊκή ιδιότητα καθορίζει κρίσιμα ζητήματα: επιμέλεια, κληρονομικά δικαιώματα, ιθαγένεια, ασφαλιστική κάλυψη και τη σχέση του παιδιού με κάθε γονέα. Γι’ αυτό δεν αρκεί η βιολογική ή η πραγματική σχέση· χρειάζεται νομική κατοχύρωση.

Για μόνες γυναίκες, η γονεϊκή σχέση θεμελιώνεται στην κύηση και τον τοκετό. Για ομόφυλα ζευγάρια, η κατοχύρωση της δεύτερης γονεϊκής σχέσης είναι πιο σύνθετη και εξελισσόμενη. Ένας εξειδικευμένος νομικός θα σας εξηγήσει τι ακριβώς απαιτείται στη δική σας περίπτωση.

Πώς να προετοιμαστείτε με ασφάλεια;

Ξεκινήστε με διπλή συμβουλευτική: ιατρική (για τις κατάλληλες μεθόδους και την πρόγνωση) και νομική (για την κατοχύρωση της γονεϊκής σχέσης πριν ξεκινήσετε). Ζητήστε γραπτή ενημέρωση για το νομικό καθεστώς που ισχύει τη στιγμή της θεραπείας σας.

Επιβεβαιώστε ότι η μονάδα διαθέτει τις απαιτούμενες άδειες και συζητήστε το ενδεχόμενο μελλοντικής πρόσβασης του παιδιού σε πληροφορίες για την καταγωγή του, δεδομένου του εξελισσόμενου καθεστώτος ανωνυμίας των δοτών. Η καλή προετοιμασία μειώνει το άγχος και προλαμβάνει νομικές εκπλήξεις.

Σύνοψη

Στην Ελλάδα, οι μόνες (άγαμες) γυναίκες έχουν ρητή πρόσβαση στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή με δωρικό σπέρμα ή/και δωρεά ωαρίων/εμβρύων, με νομική μητέρα την ίδια που κυοφορεί. Για τα γυναικεία ομόφυλα ζευγάρια, η μία σύντροφος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση, όμως η κατοχύρωση της δεύτερης γονεϊκής σχέσης είναι σύνθετη και εξελισσόμενη· ο νόμος 5089/2024 καθιέρωσε γάμο και υιοθεσία για ομόφυλα ζευγάρια, με τις επιπτώσεις στην ΙΥΑ να μην είναι πλήρως αποσαφηνισμένες. Μόνοι άνδρες και ανδρικά ομόφυλα ζευγάρια αποκλείονται, κατά δημοσιεύματα, από την παρένθετη μητρότητα. Επειδή το πεδίο μεταβάλλεται, επιβεβαιώστε οπωσδήποτε τα ισχύοντα με ιατρό και εξειδικευμένο νομικό.

Πηγές: Ν. 3305/2005 (πρόσβαση άγαμης γυναίκας)· Ν. 3089/2002 (Αστικός Κώδικας — συγγένεια)· Ν. 5089/2024 (γάμος και τεκνοθεσία ομόφυλων ζευγαριών)· Ν. 5197/2025 (άρθρο 46, Μάιος 2025 — κριτήρια παρένθετης μητρότητας)· Ν. 4958/2022 (όριο ηλικίας, ανωνυμία)· Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Η νομοθεσία μεταβάλλεται· επιβεβαιώστε τα ισχύοντα για την περίπτωσή σας.

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 35 · ΤΡΌΠΟΣ ΖΩΉΣ & ΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑ