Κατάψυξη ωοθηκικού ιστού: για ποιες γυναίκες

Η κατάψυξη ωοθηκικού ιστού είναι μια μέθοδος διατήρησης της γονιμότητας που, μέχρι πρόσφατα, θεωρούνταν πειραματική. Σήμερα έχει καθιερωθεί ως αναγνωρισμένη κλινική επιλογή για συγκεκριμένες ομάδες γυναικών και κοριτσιών.

Το ιδιαίτερο πλεονέκτημά της είναι ότι δεν απαιτεί ωοθηκική διέγερση ούτε καθυστέρηση — στοιχεία που την καθιστούν πολύτιμη ακριβώς όταν οι άλλες μέθοδοι δεν είναι εφικτές.

Τι ακριβώς περιλαμβάνει η μέθοδος;

Με μια μικρή λαπαροσκοπική επέμβαση αφαιρείται τμήμα της εξωτερικής στιβάδας της ωοθήκης (ο φλοιός), όπου βρίσκονται χιλιάδες ανώριμα ωοθυλάκια. Ο ιστός αυτός τεμαχίζεται σε λεπτές λωρίδες και καταψύχεται.

Αργότερα, όταν η γυναίκα επιθυμεί εγκυμοσύνη και έχει ολοκληρώσει τη θεραπεία της, ο ιστός μπορεί να αποψυχθεί και να επανεμφυτευθεί χειρουργικά — συνήθως στην ίδια περιοχή της πυέλου. Ο επανεμφυτευμένος ιστός μπορεί να ξαναρχίσει να λειτουργεί μέσα σε λίγους μήνες.

Θεωρείται ακόμη πειραματική;

Αυτή η αλλαγή στηρίχθηκε στη συσσωρευμένη εμπειρία και στα αποτελέσματα: παγκοσμίως έχουν αναφερθεί πλέον περισσότερες από 200 γεννήσεις ύστερα από επανεμφύτευση κατεψυγμένου ωοθηκικού ιστού.

Για ποιες γυναίκες και κορίτσια ενδείκνυται;

Η μέθοδος απευθύνεται κυρίως σε δύο ομάδες. Πρώτον, στα προεφηβικά κορίτσια που πρόκειται να λάβουν γονιμοτοξική θεραπεία: επειδή δεν έχουν ακόμη ωοθυλακιορρηξία, η κατάψυξη ωαρίων δεν είναι εφικτή, οπότε η κατάψυξη ωοθηκικού ιστού είναι η μόνη επιλογή.

Δεύτερον, στις γυναίκες που πρέπει να ξεκινήσουν επειγόντως θεραπεία και δεν υπάρχει χρόνος για τις δύο έως τρεις εβδομάδες που απαιτεί η ωοθηκική διέγερση. Επειδή ο ιστός αφαιρείται άμεσα, η θεραπεία του καρκίνου δεν καθυστερεί.

Ποια είναι τα οφέλη πέρα από τη γονιμότητα;

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της μεθόδου είναι ότι, μετά την επανεμφύτευση, ο ωοθηκικός ιστός δεν αποκαθιστά μόνο τη δυνατότητα σύλληψης αλλά και την ορμονική (ενδοκρινική) λειτουργία της ωοθήκης.

Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να επανέλθει η φυσιολογική παραγωγή ορμονών και ο έμμηνος κύκλος, αναστρέφοντας σε αρκετές περιπτώσεις την πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια που προκάλεσε η θεραπεία — με οφέλη για τα οστά, το καρδιαγγειακό και τη γενικότερη υγεία.

Ποιοι είναι οι περιορισμοί και οι κίνδυνοι;

Η μέθοδος απαιτεί δύο μικρές χειρουργικές επεμβάσεις (αφαίρεση και επανεμφύτευση), με τους συνήθεις κινδύνους κάθε επέμβασης. Η λειτουργία του επανεμφυτευμένου ιστού είναι επίσης χρονικά περιορισμένη, καθώς εξαρτάται από το απόθεμα των ωοθυλακίων που περιέχει.

Υπάρχει ακόμη ένας θεωρητικός κίνδυνος, ιδίως σε ορισμένους καρκίνους του αίματος (λευχαιμίες), να επανεισαχθούν καρκινικά κύτταρα μαζί με τον ιστό. Γι’ αυτό η καταλληλότητα της μεθόδου αξιολογείται προσεκτικά, ανάλογα με το είδος του καρκίνου.

Πότε επιλέγεται έναντι της κατάψυξης ωαρίων;

Όταν υπάρχει επαρκής χρόνος και η γυναίκα είναι ενήλικη με φυσιολογικό κύκλο, η κατάψυξη ωαρίων ή εμβρύων παραμένει συνήθως η πρώτη επιλογή, με την πιο τεκμηριωμένη απόδοση σε εγκυμοσύνες.

Η κατάψυξη ωοθηκικού ιστού επιλέγεται όταν οι άλλες μέθοδοι δεν είναι δυνατές — σε προεφηβικά κορίτσια ή όταν η θεραπεία δεν μπορεί να αναβληθεί — ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ως συμπληρωματική μέθοδος. Η απόφαση είναι πάντα εξατομικευμένη.

Σύνοψη

Η κατάψυξη ωοθηκικού ιστού δεν θεωρείται πλέον πειραματική (ASRM, 2019) και έχει οδηγήσει σε περισσότερες από 200 γεννήσεις παγκοσμίως. Το βασικό της πλεονέκτημα είναι ότι δεν απαιτεί ωοθηκική διέγερση ούτε καθυστέρηση, γι’ αυτό είναι η μόνη επιλογή για προεφηβικά κορίτσια και για γυναίκες που πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα θεραπεία. Επιπλέον, μετά την επανεμφύτευση αποκαθιστά και την ορμονική λειτουργία της ωοθήκης. Απαιτεί δύο μικρές επεμβάσεις και αξιολογείται προσεκτικά σε ορισμένους καρκίνους. Η κατάψυξη ωαρίων παραμένει η πρώτη επιλογή όταν υπάρχει χρόνος.

Πηγές: ASRM Practice Committee, «Fertility preservation in patients undergoing gonadotoxic therapy or gonadectomy» (Committee opinion, 2019, κατάψυξη ωοθηκικού ιστού μη πειραματική)· ESHRE, «Female fertility preservation» (κατευθυντήρια οδηγία).

⚕ Ιατρικά αξιολογημένο από Καθ. Στρατή Κολυμπιανάκη · Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης Α.Μ. 16340

ΆΡΘΡΟ 29 · ΔΙΑΤΉΡΗΣΗ ΓΟΝΙΜΌΤΗΤΑΣ